Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi’nin Siyer ve İslam Tarihi Eserlerine Yaklaşımı

Authors : Esra Yıldız

Pages : 27-50

Doi:10.47169/samer.1777955

View : 81 | Download : 79

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Sultan II. Abdülhamit döneminde ortaya çıkan yeni fikrî ve dinî akımların yanı sıra matbuat hayatındaki canlılık, dinî yayınların kontrolünü zorunlu kılmıştır. Bu amaçla Şeyhülislamlık bünyesinde kurulan en önemli kurullardan biri, dinî içerikli eserler ile Mushafları basımdan önce incelemekle görevli Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi’dir. Meclis, kuruluşunun ilk yıllarında daha çok tefsir, kelâm, akaid ve fıkıh alanındaki eserleri incelemiş; ancak ilerleyen süreçte gerek toplum gerekse ilmiye teşkilatından gelen şikâyetler üzerine İslam tarihi ve siyer alanındaki eserleri de denetim kapsamına almıştır. Bu durum, Osmanlı’da tarih ve siyer yazımının ilmî denetim altına alınması bakımından dikkat çekici bir gelişmedir. Makalemizde meclisin Osmanlı bürokrasisindeki yeri, incelediği İslam tarihi ve siyer eserleri ile bu eserlerin denetim aşamaları ele alınmıştır. Ayrıca meclisin kararlarının hangi ölçütlere dayandığı, söz konusu eserlerin hangi yönlerden problemli bulunduğu ve bu denetimlerin dönemin ilmî ve siyasî ortamıyla ilişkisi tartışılmıştır. Böylece Osmanlı matbuat hayatında İslam tarihi ve siyer literatürünün basım öncesi kontrol mekanizması mercek altına alınmış ve bu mekanizmanın hem ilmî hassasiyetler hem de toplumsal-siyasal kaygılarla nasıl şekillendiği ortaya konulmuştur.
Keywords : İslam Tarihi, Siyer, Tedkîk-i Mesâhif ve Müellefât-ı Şer‘iyye Meclisi, Osmanlı Matbuatı, Sansür.

ORIGINAL ARTICLE URL