16. Yüzyılın İkinci Yarısında Larende’de Asayiş Sorunları ve Suhtelere Bir Örnek: Arap Nebi Vakası

Larende şehri, II. Mehmet zamanında Karamanoğulları Beyliği’nin ilhak edilmesiyle Osmanlı egemenliğine geçmiş, bu tarihten itibaren konumu askerî açıdan önemli hâle gelmiştir. Zira Osmanlı Devleti’nin Doğu yönlü seferlerinin etkisini arttırmasıyla burası bir geçiş yolu hüviyetine kavuşmuştur. Bu geçiş hüviyetine bağlı hareketlilikle de yarım asır sonra etkisini hissettirecek olan suhte hadiseleri gibi fesat eylemlerinden yoğun şekilde etkilenecektir. Anadolu’da 16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren başka birçok fesat hareketiyle beraber çoğunluğu medrese öğrencisi olan suhteler, bulundukları bölgelerde çeteleşerek gayri hukuki ve ahlaki olaylara sebep olmuş ve ciddi asayiş sorunları yaratmışlardır. Zamanın Osmanlı yöneticileri ise suhte gruplarının neden olduğu asayiş sorunlarının önünü almakta zorlanmıştır. Suhteler haricinde Karaman Eyaleti’nde nam salmış ünlü şakilerin / fesatçıların bulunduğu da dönem kayıtlarından tespit edilebilmiştir. Bunlardan birisi de Arap Nebi’dir. Arap Nebi, ilgili kaynaklardan anlaşıldığına göre Larende ve civarında gurbet taifesi / Arap taifesi reisi olarak eşkıyalık yapmış, burada birçok asayiş olayına sebep olmuştur. Bu çalışmada da bahse konu taifeler Larende kazası ve civarındaki asayiş sorunlarının bir yönü olarak suhte olaylarıyla karşılaştırılmıştır. Bu anlamda Arap Nebi vakası başlıkta da ifade edildiği üzere suhteler ile eş zamanlı faaliyetleri sebebiyle onlarla birlikte ele alınmıştır. Ayrıca çalışma sonunda kazadaki asayiş sorunlarının sadece suhte vakalarından kaynaklanmadığı; kazanın bulunduğu mevkie bağlı olarak başıboş gurbet taifeleri yoluyla da yıpratıldığı ortaya koyulmuştur. Çalışmada öncelikle Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri’nden ve sonrasında ikincil kaynaklardan yararlanılmıştır. Özellikle mühimme kayıtlarından Arap Nebi’nin faaliyetleri ve akıbeti takibe çalışılmıştır. Ve sonuçta bu çalışmayla 16. yüzyılın ikinci yarısı için Larende kazasında yaşanan asayiş sorunlarının farklı veçheleri ortaya konulmuş, şehre dair bir mikro tarih çalışması denemesi de gerçekleştirilmiştir.