Mulhakât bi’s-Surah’ta Türkistan’a Dair Kayıtlar

Authors :

Pages : 572-591

Doi:10.46868/atdd.2024.671

View : 85 | Download : 77

Publication Date : 2024-04-02

Article Type : Other Papers

Abstract :Mulhakât bi’s-Surah, 628’de (1230-31) Almalıg civarında doğan ve ömrünün büyük kısmını Türkistan şehirlerinde geçiren Cemâl-i Karşî tarafından Arapça yazılmıştır. Eserini, Çağatay Hanı Kaydu’nun oğlu Çapar’ın tahta çıkışının ilk yıllarında (702-1303) tamamladığı anlaşılan Karşî’nin ölüm tarihi bilinmemektedir. Eser, Karşî’nin kaleme aldığı eṣ-Ṣurâḥ mine’ṣ-Ṣıḥâḥ’a eklediği uzunca bir zeyil niteliğindedir. İlk kısmı, İslâm tarihinin başlangıcı olan Hz. Âdem’den başlayarak, yazarın hayatını da kapsayan ve Türkistan’ın Moğol hâkimiyetinde geçen dönemini içermektedir. Karahanlılar, Selçuklular ve Çağatay Hanlığı hakkında değerli bilgiler barındıran eserin henüz dilimize çevirisi yapılmamıştır. Çevirisini yaptığımız kısmında, Türkistan şehirlerinin ilmî, dinî, idarî, coğrafi ve sosyo-ekonomik dururumu hakkında değerli bilgiler verilmektedir. Eserin önemini artıran konulardan biri de yazarın Moğolların Türkistan hâkimiyetinin canlı tanığı olmasıdır. Yazıldığı dönemin güncel meselelerinden olan Arapça, Farsça ve Türkçenin mukayesesine yönelik ifadelerin geçtiği ilk ürünler arasında sayılan eser, 2005 yılında Ş. H. Vohidova - B. B. Aminova tarafından Arapça aslı ile beraber Rusça olarak yayımlanmıştır. Çalışmamızın, tarih, coğrafya, sosyoloji ve ilahiyat alanları başta olmak üzere, Türkistan üzerine yapılacak araştırmalara katkı sunmasını umarız.
Keywords : Mulhakât bis Surah, Cemâl i Karşî, Türkistan, Moğollar, İslam

ORIGINAL ARTICLE URL