Sovyet Öncesi Dönemlerde Kazak ve Kırgız Halklarının Hukuk Sistemleri

Authors : Meiramkul Issayeva, Nazgul Isabaeva

Pages : 4688-4698

View : 59 | Download : 39

Publication Date : 2025-02-07

Article Type : Research Paper

Abstract :Orta Asya Türk Devletleri halkının hukuki işlemleri eskiden adet yani geleneksel hukuk kurallarını ve sonraki dönemlerde şeriat kurallarını içeren ve yazılı olmayan normlar şeklinde oluşmuştur. Kazak ve Kırgız halklarının hukuk kurallarının ortak özelliklerinden biri de Biy mahkemesinin uygulanmasıdır. Sovyetler öncesi dönemde Kazak tarihinde Kasım Han’ın (1511 – 1523) “Doğru Yolu” (Kaska Jolı), Esim Han’ın (1598 – 1628) “Eski Yolu” (Eski Jolı) Tauke Han’ın (1680 – 1717) “Yedi Yargısı” (Jeti Jargısı) vardı. Kırgız halkında ise, Ormon Han (1791-1854) yönetimi döneminde “Ormon Okuu” (Ormon Öğretileri) olarak bilinen bir yasaları vardı. Örf ve adetler göçebe toplumunda bir dizi davranış kurallarıdır ve toplumun gelişimine bağlı olarak değişikliklere uğramıştır. Kazak ve Kırgız’larda biy’ler örf ve âdet hukukunun normlarını kontrol etmiştir. Zamanla İslam dininin göçebe toplum üzerindeki etkisinden dolayı toplumdaki anlaşmazlıklar hafız-hakimler tarafından karara bağlanmaya başlamıştır. Göçebe bir hayat tarzını sürdüren Kazak ve Kırgız halklarında hapishane ve zindan kavramları yoktu. Geleneksel Kazak ve Kırgız toplumlarında, güçlü kabile-akrabalık ilişkilerine dayanan ekonomik sistemleri nedeniyle, toplumda suçlular için hafif ceza biçimleri kullanılmıştı. Ağır ceza yerine zarar görenin maddi tazminat alması daha uygun görülmüştü. Geleneksel hukuk kurallarının özelliklerinden biri insancıl bir yönde olduğu söylenebilir. Makalede Kazak ve Kırgız halklarının geleneksel hukuk kurallarının benzer özellikleri karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır.
Keywords : Kazak, Kırgız, Hukuk, Örf, Gelenekler

ORIGINAL ARTICLE URL