Mulhakât bi’s-Surâh’ta İlk Türk İslam Devletleri
Authors :
Pages : 212-228
Doi:10.46868/atdd.2025.944
View : 79 | Download : 113
Publication Date : 2025-07-28
Article Type : Other Papers
Abstract :1230 yılında Almalığ civarında doğan Cemâl Karşî, Moğolların Türkistan hakimiyeti esnasında bölgenin hemen bütün şehirlerini dolaşmış, önemli din âlimlerinden dersler almış ve tarih eserlerini inceleme fırsatı bulmuştur. Moğolların hizmetinde bulunan Suğnak Tigin’in oğlu İlbutar ve Cuci’nin kızı Bulgan Biki’nin öğretmenliğini yapmıştır. Moğol aristokrasisi ile olan yakın ilişkilerine istinaden Karşî (saraylı) nisbesi ile anılmıştır. Onun, Moğolların Türkistan hakimiyetine dair en önemli kaynaklardan olan Mulhakât bi-s-Surah adlı eseri, Çağatay Hanlığı topraklarında, Kaydu\\\'nun oğlu Çapar\\\'ın hükümeti döneminde yazılmış tek İslam tarihi eseridir. Nitekim V. V. Barthold, Moğol İstilasına Kadar Türkistan adlı meşhur çalışmasında bu eser ve yazarından sıkça bahseder. Eserin tamamına yakını Arapça yazılmış olup kısmen de Farsçadır. Eserde, tarihsel ve coğrafi bilgiler, İslam tarihi, Maveraünnehir ve Kaşgar\\\'daki Müslüman hanedanlarına dair bölümler, Kur\\\'an bilimi, peygamberlerin tarihleri, yazarın çağdaşlarına dair otobiyografik notlar ve yazarın anıları yer alır. Çevirisi yapılan eser, mevcut üç nüshadan biri olan Namangan nüshasıdır. Bu nüshanın ayırt edici özellikleri arasında, Arapça metne girmiş olan Farsça kelimelerin alfabetik bir dizinini içermesi bulunmaktadır. Bunların haricinde üç nüshanın metinleri neredeyse aynıdır. Bu yazımızda, eserdeki İlk Türk İslam devletlerine dair kıymetli bilgilerin yer aldığı kısmın çevirisi yer almaktadır. Eser, Arapçadan Rusçaya, Ş. H. Vohidova ve B. B. Aminova tarafından çevrilmiş olup; bizim çevirimizde bu çalışma esas alınmıştır.Keywords : Cemâl el-Karşî, Mulhakât bi’s-Surâh, Türk İslam devletleri, Türkistan
ORIGINAL ARTICLE URL