Arap Büro Raporlarında Siyasi ve Askerî İstihbarat: Hicaz, Yemen ve Asir’in Karşılaştırmalı Analizi (1913-1917)

Authors : Sibel Arabacı

Pages : 72-81

Doi:10.46868/atdd.2025.960

View : 102 | Download : 161

Publication Date : 2025-09-27

Article Type : Research Paper

Abstract :20. yüzyılın başlarında yayılmacı imparatorluk politikalarında klasik emperyalizm sona ermiş; doğrudan yapılan askerî ve idarî işgallerin yerini bilgi temelli yeni bir emperyalizm almıştır. Britanya İmparatorluğu, Ortadoğu’daki nüfuzunu, diplomatik ve askerî yolların yanı sıra, bölgenin derinlemesine analizine dayalı bir istihbarat ağı ile genişletmiştir. Bu kapsamda Kahire İstihbarat Dairesi’ne bağlı 1916 yılında kurulan Arap Büro, Hicaz, Yemen ve Asir gibi kritik bölgelerdeki aşiret ağları, dini otoriteler ve güç ilişkilerine dair kapsamlı bölge raporları üretmiş, Arap isyanının planlanmasında belirleyici rol oynamıştır. Bu makale, Arap Büro tarafından 1913-1917 yılları arasında üretilen üç bölgesel istihbarat raporunun Siyasi Değerlendirmeler bölümlerini karşılaştırmalı olarak incelemekte; İngiliz istihbaratının bu bölgelerdeki sosyal, dini ve siyasi yapıları nasıl çözümlediğini ve politikayı stratejik olarak nasıl yönlendirdiğini ortaya koymaktadır. Raporlarda Hicaz Emiri Şerif Hüseyin b. Ali’nin (1853-1931) etkin siyasi ve askerî gücü, Yemen lideri İmam Yahyâ Hamîdüddin’in (1869-1948) hukuki ve dini otoritesi ile Asir lideri Seyyid Muhammed b. Ali el-İdrîsî’nin (1876-1922) bölgedeki aşiretlere etkisi, bölge kontrolünün temel bileşenleri olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, Arap isyanının tabii bir halk ayaklanmasından ziyade Britanya İmparatorluğu’nun istihbarat faaliyetlerinin etkisiyle biçimlendirilen siyasal bir müdahale olduğunu ortaya koymaktadır.
Keywords : Arap Büro, İngiliz istihbaratı, Hicaz, Asir, Yemen, Şerif Hüseyin, Seyyid Emir el-İdrîsî, İmam Yahya

ORIGINAL ARTICLE URL