Dijital Epistemolojide Anlamın Çöküşü: Hiper-Rasyonalizmden Komplo Teorilerine

Authors : Mert Can Atar

Pages : 102-122

View : 32 | Download : 34

Publication Date : 2025-10-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, dijital çağda bilgi üretiminin hiper-rasyonalist bilgi rejimi aracılığıyla nasıl şekillendiğini ve bu sürecin bireyleri komplo teorilerine yönlendiren bir epistemik boşluk ürettiğini ele almaktadır. Özellikle yapay zekâ sistemlerinin tarafsız ve nesnel bilgi sunduğu yönündeki yaygın algı, bireylerin kendi anlam üretim kapasitelerini sınırlandırmakta ve algoritmik sistemlere koşulsuz bir güven oluşturmaktadır. Bu bağlamda, hiper-rasyonalist akıl yürütmenin, anlam, bağlam ve yorumu dışlayan yapısı; bireyleri alternatif açıklama biçimlerine, özellikle dijital komplo anlatılarına yönlendiren temel etkenlerden biri hâline gelmektedir. Çalışmada, felsefi bilgi kuramı, medya teorisi ve siyasal psikoloji alanlarından yararlanılarak kavramsal bir analiz yöntemi benimsenmiş; algoritmik epistemolojinin ideolojik doğası ve bu yapıların bireysel bilişsel yönelimlerle olan ilişkisi eleştirel bir bakış açısıyla incelenmiştir. QAnon hareketi, bu sürecin somut bir örneği olarak değerlendirilmiş ve dijital çağda komplo teorilerinin, bireyler için epistemik tatmin sağlayan alternatif anlatılar sunduğu gösterilmiştir. Sonuç olarak, dijital bilgi sistemlerinin nesnellik iddiası altında, bireylerin hakikatle kurduğu ilişkiyi tek boyutlu hâle getirdiği ve komplo teorilerinin bu bağlamda yalnızca irrasyonel inanç yapıları değil, çağdaş bilgi krizinin işaretçileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Keywords : hiper-rasyonalizm, algoritmik epistemoloji, yapay zekâ, komplo teorileri, dijital bilgi sistemleri

ORIGINAL ARTICLE URL