Kim Biliyor?: Yabancı Zekâ, Epistemolojik Yabancılaşma ve Bilginin Dönüşümü

Authors : Ömer Faik Anlı

Pages : 254-286

View : 50 | Download : 20

Publication Date : 2025-10-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, yapay zekâ sistemlerinin bilgi üretimindeki rolünü yalnızca teknik bir dönüşüm olarak değil, aynı zamanda epistemolojik bir kırılma olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Günümüzde büyük dil modelleri ve algoritmik karar destek sistemleri gibi yapay zekâ uygulamaları, yalnızca insan bilişini taklit etmekle kalmayıp, onun yerine geçerek yeni bir bilgi rejimi inşa etmektedir. Bu süreç, bilginin içeriği kadar üretim tarzını, denetim mekanizmalarını ve otorite ilişkilerini de dönüştürmektedir. Çalışma, bu dönüşümü \\\"epistemolojik yabancılaşma\\\" kavramı çerçevesinde analiz etmekte; bilginin insan merkezli üretiminden, açıklanamaz ve denetlenemez algoritmik yapılar eliyle üretilen post-insani bilgi formlarına geçişi sorgulamaktadır. Marx’ın yabancılaşma kuramı, bu bağlamda yalnızca tarihsel bir benzetme olarak değil, insanın kendi üretimi karşısındaki konumunu anlamak için kavramsal bir zemin olarak kullanılmaktadır. Ayrıca Marc Andreessen gibi teknolojik iyimserlik temsilcilerinin görüşleriyle, eleştirel epistemolojik yaklaşımlar karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Harari’nin önerdiği “alien intelligence” (yabancı zekâ) kavramı ise, yapay zekânın insani bilişten sapmasını vurgulayan alternatif bir tanımlama olarak kullanılmıştır. Çalışma, yapay zekânın bilginin mahiyeti, üretimi ve meşruiyeti üzerindeki etkilerini sorgularken, klasik bilgi kuramlarının bu yeni fenomen karşısındaki yetersizliklerine de dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, yapay zekâyı yalnızca teknik bir araç olarak değil, bilgi rejimlerini yeniden şekillendiren bir epistemolojik özne olarak konumlandırmak gerektiği savunulmaktadır.
Keywords : Epistemolojik yabancılaşma, yapay zekâ, yabancı zekâ, insan-makine etkileşimi

ORIGINAL ARTICLE URL