Tekkelerin İdamesinde Para Vakıflarının Rolü: 18. Asır Üsküdar Devâtî Tekkesi Örneği

Authors : Nevzat Erkan

Pages : 399-412

Doi:10.64270/kider.1799534

View : 84 | Download : 154

Publication Date : 2025-12-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Osmanlı toplumunda tasavvufî hayatın kurumsal yapılarından biri olan tekkelerin iktisadî sürdürülebilirliğinde para vakıflarının rolünü, 18. yüzyıl Üsküdar’ında faaliyet gösteren Devâtî Tekkesi örneği üzerinden incelemektedir. Tekkeler, dinî ve manevî fonksiyonlarının yanı sıra sosyal ve ekonomik ilişkiler içinde varlıklarını sürdürmüş; bu süreçte para vakıfları, tekke hizmetlerinin devamlılığını sağlayan önemli gelir kaynakları arasında yer almıştır. Çalışmada, Devâtî Tekkesi’ne ait para vakıflarına ilişkin veriler, Üsküdar şer‘iyye sicilleri esas alınarak değerlendirilmiştir. Araştırma, 1700–1750 yılları arasına ait sicillerde yer alan vakıf kayıtlarını merkeze almakta; tekkeye bağlı para vakıflarının kuruluşu, işletim biçimleri ve kredi uygulamalarını ayrıntılı biçimde ele almaktadır. İncelenen kayıtlar, Devâtî Tekkesi para vakıflarının büyük ölçüde bey‘ bi’l-istiğlâl akdi yoluyla işletildiğini ve bu vakıflardan kredi alanların önemli bir kısmının gayrimüslimlerden oluştuğunu göstermektedir. Borç işlemlerinde çoğunlukla konutların rehin gösterildiği, kredi tutarlarının ise dönemin Üsküdar’ındaki ortalama konut fiyatlarının altında kaldığı tespit edilmiştir. Çalışmada ayrıca, para vakıflarının yalnızca tekkenin dinî ve sosyal faaliyetlerinin finansmanında değil, şehir sakinlerinin nakit ihtiyacının karşılanmasında da işlevsel bir rol üstlendiği ortaya konulmaktadır. Sonuç olarak Devâtî Tekkesi örneği, Osmanlı şehir hayatında tekke–vakıf–ekonomi ilişkisini somut veriler üzerinden analiz etme imkânı sunmakta; para vakıflarının hem kurumsal devamlılık hem de toplumsal iktisadî işleyiş açısından taşıdığı önemi göstermektedir.
Keywords : İslam Tarihi, Para Vakıfları, Tekke, Üsküdar, Devâtî Tekkesi

ORIGINAL ARTICLE URL