Türkistan'da Yesevi, Anadolu'da Hubyar: Sıraç Türkmenlerinde Hoca Ahmet Yesevi ile İlgili İnanışlar

Authors : Ali Selçuk

Pages : 117-137

Doi:10.46250/kulturder.1706719

View : 116 | Download : 192

Publication Date : 2025-09-10

Article Type : Research Paper

Abstract :Sıraç Türkmen Alevileri arasında Hubyar, genellikle Hoca Ahmet Yesevi’nin kendisi olarak kabul edilmekte veya onun soy zincirine dâhil olduğuna ya da onun halifesi olduğuna inanılmaktadır. Söz konusu bu inanış, mitsel anlatılarda yer alan, Hubyar adının Hoca Ahmet Yesevi’ye Hacı Bektaş Veli tarafından verilmiş Bâtıni bir isim olduğu yönündeki inanışla da pekiştirilmektedir. Sözlü gelenekten elde ettiğimiz mitsel anlatılar hem Hubyar’ın hem Hoca Ahmet Yesevi’nin tabiatüstü nitelikler taşıyan kerametlerle özdeşleştirildiğini göstermektedir. Dolayısıyla bu durum, onların aynı kişi olduğuna dair inanca da dayanak sağlamaktadır. Bu çalışma, Anadolu Aleviliği içinde önemli bir yere sahip olan Sıraç Türkmen Alevi topluluğunda Hoca Ahmet Yesevi ile ilgili inanışları ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Araştırmamızın sorunsalını Hubyar ile Hoca Ahmet Yesevi arasında mitsel, tarihi ve itikadî ünsiyetin Sıraç Türkmen Alevi topluluğunun sosyokültürel ve dini kimliğini nasıl biçimlendirdiği oluşturmaktadır. Bu bağlamda araştırmamızda, yazılı ve sözlü gelenekten elde ettiğimiz veriler disiplinler arası bakış açısıyla yorumlanmıştır. Yöntem olarak etnografik saha araştırmasının uygulandığı çalışmada, Tokat, Sivas, Amasya ve Yozgat illerinde yoğun olarak yaşayan Sıraç Türkmen Alevi topluluğu üyeleriyle yapılan derinlemesine mülakatlar ve katılımcı gözlemler yoluyla veri toplanmıştır. 2010 yılında başlanan araştırma, 2024 Ağustos ayında Sıraç Türkmen Alevi köylerinde tekrar alan araştırmasına çıkılarak güncellenmiştir.
Keywords : Sıraç Alevileri, Hubyar, Anşa Bacılılar, Hoca Ahmet Yesevi, Hubyar Ocağı

ORIGINAL ARTICLE URL