Yasak, Dönüşüm ve Bütünlenme: “Filcan Ağa ile Kırk Kız” Masalında Arketipsel ve Sembolik Yapı

Authors : Leyla Yılmaz Polat

Pages : 121-137

Doi:10.46250/kulturder.1741673

View : 79 | Download : 129

Publication Date : 2025-12-10

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, Kilis yöresine ait “Filcan Ağa ile Kırk Kız” adlı masal, arketipsel ve sembolik çözümleme yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Anlatı, yüzeyde klasik bir masal yapısını izlese de derin yapısında kadının bireysel dönüşümünü, bilgiye ulaşma arzusunu ve bu arzunun toplumsal sınırlarla çatışmasını simgesel düzeyde işler. Masalda yer alan kuyuya atılma, yasak kapının açılması, doğa figürlerinin konuşması, sürgün ve evlilik gibi motifler; Carl Gustav Jung’un analitik psikolojisinde tanımladığı gölgeyle yüzleşme, anima/animus karşılaşması ve bireyleşme süreci bağlamında değerlendirilmiştir. Ayrıca anlatı, kadın bedeni, bilgi, suç, ceza ve arınma gibi kültürel temaları İslami, mitolojik ve şamanik semboller aracılığıyla işlemektedir. Bu bağlamda kırk kız, doğa varlıkları, yedi dağ ve 41. kapı gibi semboller; yalnızca anlatının estetik unsurları değil, aynı zamanda kolektif bilinçdışının taşıyıcısı olan kültürel göstergelerdir. Masalın sonunda gerçekleşen evlilik, yalnızca toplumsal değil, aynı zamanda kozmik düzlemde tamamlanan bir bütünleşmenin göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışma, söz konusu masalın hem bireysel hem de kültürel dönüşüm süreçlerini yansıtan çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Keywords : arketip, sembol, bireyleşme, kolektif bilinçdışı, masal

ORIGINAL ARTICLE URL