Hz. Adem ve Hz. İbrahim Örnekliğinde: Zemahşerî’nin Peygamberin Masumiyetine İlişkin Görüşleri

Authors : Bayram Çınar
Pages : 111-129
Doi:10.47155/mamusbbd.1810061
View : 74 | Download : 79
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :İslam geleneğine mensup ekoller, peygamberin masum olduğunu varsayarlar. Fakat ismetin neleri kapsadığı konusunda aralarında bir görüş birliği yoktur. Farklılıklara rağmen, ekoller ismeti, peygamberlerin hata ve günahtan masum olmaları şeklinde tanımlar. Peygamberlerin günah işleme güçleri olmasına rağmen günahlardan uzak kalma melekeleri olarak görülen ismet, “peygamberlerin günahlardan uzak durmaları için Allah tarafından sorumluluklarını devre dışı tutacak kadar iradelerini işlevsiz kılacak uzun süreli bir müdahalede bulunulmaması gerektiği” konusunda uzlaşı halindedirler. “Peygamberlerin gerek sözlerinde gerekse fiillerinde kendilerini lekeleyecek ve kıymetten düşürecek hatalardan korunmuş olmaları” anlamına gelen ismet, Allah’ın peygamberlerine bir lütfu olup, onların bir nevi kontrol altında tutulması gerektiği şeklinde değerlendirilir. İslam kültür geleneğinde; peygamberlerin günahsızlığını ifade eden bu değerlendirmeler, belirli oranda bütün ekoller tarafından paylaşılmıştır, fakat ihtilafların bulunduğunu da bilmek icap eder. Şia bunu imamlara da teşmil ederken Mu‘tezile, ismeti peygamberlere has bir sıfat olarak kabul eder. Bu niteliğin, diğer insanlar için söz konusu olamayacağını düşünür. Onlar ismet sayesinde Allah’ın peygamberleri sürekli kontrol altında tuttuğunu, böylece de onları hata ve günahlardan beri kıldığını düşünürler. Zemahşerî de Mu‘tezile ekolün bir üyesi olarak, peygambere nispet ettiği ismeti, diğer eserlerinde olduğu gibi Kur’an tefsirinde de detaylandırır. İlgili ayetleri ekolün görüşleri ile bağlantılı bir biçimde yorumlar. Araştırmamız onun ismet sıfatına ilişkin görüşlerini Hz. Âdem ve Hz. İbrahim örneği özelinde Keşşaf tefsirine referansla ortaya koymak ile sınırlıdır. Çalışmamız metin analizi ve kısmen karşılaştırmalı metot izlenerektir.
Keywords : Kelam, Mu‘tezile, Zemahşerî, İsmet, Masumiyyet

ORIGINAL ARTICLE URL