Şeyyâd Hamza’nın Yûsuf ve Zelîhâ Adlı Eserindeki Yapım Eklerine Bir Bakış

Authors : Hami Akman

Pages : 37-62

Doi:10.47155/mamusbbd.1640652

View : 59 | Download : 72

Publication Date : 2025-07-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Hayatı hakkındaki bilgilerin son derece kısıtlı olduğu Şeyyad Hamza’nın, başlangıçta 13. yüzyılda yaşadığı ifade edilmekteydi. Ancak son dönemde yapılan araştırmalarla onun 13. yüzyılın sonları ile 14. yüzyılın ilk yarısında yaşadığına dair görüşler destek bulmaya başlamıştır. Şeyyad Hamza’nın Yūsuf ve Zelîhâ ile Dâstân-ı Sultân Mahmud adlı eserlerinden başka bazı şiirlerinin de var olduğu bilinmektedir. Ona ün kazandıran asıl eseri ise 1529 beyitten oluşan Yûsuf ve Zelîhâ adlı mesnevisidir. Eski Anadolu Türkçesinin hemen hemen bütün dil özelliklerini ihtiva eden bu eser, sadece bu dönem için değil bütün Türk edebiyatı için de mühim bir yere sahiptir. Gerek işlenen konu gerekse kullanılan sade ve anlaşılır dil eserin çağlar boyunca önemini yitirmeden günümüze kadar gelmesini sağlamıştır. Yûsuf ve Zelîha aynı zamanda barındırdığı birçok arkaik unsurla da dikkat çekici bir eserdir. Bu çalışmada söz konusu eserde yer alan yapım ekleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Söz konusu eserde kullanılan yapım eklerinin bütününe bakıldığı zaman genelde Türkçe kelimelere eklendikleri görülmektedir. Bunun yanında Arapça, Farsça kelimelerin de hatırı sayılır miktarda kelime yapımında rol aldığı söylenebilir. Eserde günümüzde kullanımı bulunmayan ve -mak ekine denk bir kullanımı olan -maḳlıḳ/-meklik ekinin varlığı dikkat çekicidir. Günümüzdeki zengin, yoksul kelimelerine karşılık varlu ve yoḳlu gibi farklı türetimlere tesadüf edilmesi de bahsedilmesi gereken önemli hususlar arasındadır.
Keywords : Şeyyâd Hamza, Yûsuf ve Zelîhâ, Yapım eki

ORIGINAL ARTICLE URL