Kavalalı Mehmed Ali Paşa Döneminden Mehdi İsyanı’na Dek Sudan’da İngilizlerin Rolü (1821-1881)

Authors : Neval Milanlıoğlu

Pages : 230-253

Doi:10.16985/mtad.1380415

View : 179 | Download : 88

Publication Date : 2024-06-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makalede, 1821 yılında Mısır Valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa tarafından İmparatorluk topraklarına katılan Sudan’ın Osmanlı idaresinden adım adım uzaklaşması ve bölgede patlak veren Mehdî İsyanı’nı (1881) hazırlayan süreç ile İngilizlerin bölgedeki politik rolü ve hamleleri ele alınmıştır. Bu bağlamda Sudan’ın stratejik ve ekonomik önemi, Mısır’ın askerî, malî ve ziraî alanlarda gerçekleştirdiği büyük atılımlara sağladığı katkı incelenmiş ve bu süreci yakından izleyen başta İngiltere olmak üzere Avrupa devletlerinin politik tutumlarına değinilmiştir. Kavalalı’nın vefatına (1849) dek, İngilizlerin Mısır ve Sudan üzerindeki hakimiyet mücadelesinde hedeflerini neden gerçekleştiremedikleri ve halefleri döneminde bu siyasî denklemin nasıl değiştiği çok yönlü olarak analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda arşiv belgeleri de dahil olmak üzere Sudan’la ilgili İngilizce külliyatın diplomatik-askerî bağlam dışında politik-ekonomik düzlemde okunduğunda, uluslararası hukuk, serbest ticaret ve hümanizma ekseninde İngiltere’nin öne çıkardığı ticarî tekellerin kaldırılması, insan onuruna yakışmayan bir uygulama olarak Sudan’da köle ticaretinin yasaklanması gibi argümanların, Londra hükümetinin bölgedeki çıkarlarını koruma ve operasyonlarını meşrulaştırma konusunda zamanla nasıl işlevsel bir kaldıraç haline geldiği değerlendirilmeye çalışılmıştır.
Keywords : Sudan, Kölelik, Tekel, Kavalalı Mehmed Ali Paşa, Samuel Baker, Cellabe, Charles Gordon, Muhammed Ahmed el Mehdi

ORIGINAL ARTICLE URL