İmâdüddîn Nesîmî'ye Göre İnsanın Evrendeki Konumu

Authors : Murat Aslan

Pages : 527-550

Doi:10.16985/mtad.1662467

View : 170 | Download : 293

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :14-15. asır klasik Türk şairlerinden İmâdüddîn Nesîmî Hurufi olmasıyla ön plandadır. Hurufiliğin Hz. Âdem’e ve dolayısıyla insana verdiği önem İmâdüddîn Nesîmî’nin şiirlerine de yansımıştır. Böylece İmâdüddîn Nesîmî insana dair dikkat çekici ve bazıları yanlış anlaşılabilecek pek çok şiir yazmıştır. Bu şiirlerden hareket eden Mustafa Ünver ve Ali Alparslan gibi bazı araştırmacılar Nesîmî’yi insanı Tanrılaştırmakla suçlamışlardır. Hamid Araslı ve Hüseyin Memmedzade gibi bazı araştırmacılar ise, insanın yüce konumundan bahseden şiirleri sebebiyle İmâdüddîn Nesîmî’yi hümanist olarak kabul etmişlerdir. Bahsi geçen iki eğilimin de Nesîmî Divanı’nı bir bütün olarak değerlendirmemekten kaynaklandığı görülmektedir. Bu çalışmada İmâdüddîn Nesîmî’nin insanı evrende hiyerarşik olarak nereye koyduğu anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu konumun ise hangi temellere dayandığı ve hangi şartlar altında geçerli olduğu araştırılmıştır. Çalışmanın temel hipotezi şudur: İnsan hiyerarşik olarak Allah’ın altındadır ve tüm yaratılmış varlıkların üzerindedir ama onun bu konumda kalması yalnızca Hurufilik inancına sahip olmasıyla mümkündür; ayrıca insanın yüce konumu onun öz değerinden dolayı değil, Allah’ın tecelli mahalli olması sebebiyledir. Bu hipotez Hurufiliğe dair metinlerden ve İmâdüddîn Nesîmî’nin Türkçe Divan’ından hareketle delillendirilmeye çalışılmıştır. Ayrıca bahsi geçen iki eğilim, ulaşılan sonuçlar çerçevesinde eleştirilmiş ve bu düşüncelerin niçin yanlış oldukları üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak İmâdüddîn Nesîmî’nin doğru anlaşılması için Divan’ının bir bütün olarak ve Hurufiliğin inanç-düşünce esasları bağlamında değerlendirilmesi gerektiği anlaşılmıştır.
Keywords : Klasik Türk edebiyatı, İmâdüddîn Nesîmî, Hurufilik, hümanizm, insan

ORIGINAL ARTICLE URL