Tanrı Hayaletsi Bir Etki Midir?: J. Derrida ve J. D. Caputo`dan Hareketle Bir Değerlendirme

Authors : Sema Cevirici Atilla

Pages : 311-336

Doi:10.15370/maruifd.1545239

View : 94 | Download : 87

Publication Date : 2024-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, tanrı kavramını hayalet metaforu ekseninde ele alarak Tanrı’nın hayalet bir etki olarak düşünülmesinin hem Tanrı açısından hem de insan açısından nasıl bir imkâna sahip olduğu sorusunu tartışmaktadır. Bunun için Derrida’nın musallatbilim (hauntology) kavramına yönelmekte, sonrasında ise Amerikalı düşünür John D. Caputo’nun bu hayalet metaforu ile kutsal bir hayalet olarak adlandırdığı tanrı kavramını nasıl yorumladığını tartışmaktadır. Çalışmada öncelikle hayalet metaforuna dair genel bir giriş verilecek, akabinde hayaletlerin neden musallat olduğu ve ne talep ettiği ifade edilecektir. Derrida’nın hauntoloji kavramını neden ve nasıl kullandığı, hangi kaygıyla kendi felsefi serüvenine dahil ettiği vurgulanarak tanrı kavramını nasıl alımladığı ele alınacaktır. Buradan hareketle Caputo’nun çalışması olan Specters of God; An Anatomy of the Apophatic Imagination incelenecek ve kutsal bir hayalet olarak adlandırdığı Tanrı’yı nasıl ve niçin bu metafor ekseninde ele aldığı değerlendirilecektir. Dikkat çekilmek istenen bir diğer nokta ise Tanrı’nın hayalet metaforu ekseninde ele alınmasının gelişen teknolojilerle ilişkisinin nasıllığı üzerinedir. Derrida “gelecek hayaletlere aittir” ifadesiyle teknolojinin edineceği yer açısından önemli bir tespitte bulunmuştur. Bu kapsamda Tanrı ve hayalet ile ilişkili olan bu çalışma, Tanrı ve teknoloji ile ilgili konulardan da bağımsız tutulamayacaktır. Caputo gelişen teknolojilerle insan sonrasının konuşulduğu bir zaman diliminde “Tanrı’nın da sonunun gelip gelmediğini” haklı olarak sormaktadır ki bu da çalışmamızın bir diğer önemli noktasıdır. Tanrı’nın hayalet metaforu ekseninde ele alınmasının kanaatimizce iki önemli sonucu ortaya çıkmaktadır. Bunlardan ilki Tanrı ile ilişkili iken ikincisi insanla ilişkilidir. İlk olarak, tanrı kavramının hayalet ile ilişkilendirilmesi, Tanrı mirasına eleştirel bir sorumluluk içerisinde yaklaşıp onu geleceğe açma ve hayaleti bu kavrama karşı bir adalet ikamesi olarak görebilme imkânına sahiptir. İkincisi ise insana dönüktür ki bu da Tanrı’yı zayıf ve hayaletsi bir çağrı ile ilişkilendirmek suretiyle insanı edime sevk eden, böylelikle kötülük problemi karşısında insanı sorumlu kılan bir yapıya sahiptir. Kuşkusuz tanrı kavramını ele alan çalışmalar olmakla birlikte söz konusu kavramı hayalet metaforu ile ilişkili bir biçimde doğrudan ele alan çalışmalar Türkçe literatürde kısıtlı kalmıştır. Bizim bu çalışmada hedeflediğimiz şey ise Türkçe literatürdeki bu eksikliğe hem dikkat çekmek hem de bu tür çalışmalara öncülük etmek adına bir giriş oluşturmaktır.
Keywords : Tanrı, Hayalet, Musallatbilim, Jacques Derrida, John D. Caputo

ORIGINAL ARTICLE URL