Hüsâm İbnü’l-Halîfe el-Mar‘aşî’nin Manzum Tecvidi: Metin Neşri ve İçerik Analizi

Authors : Mustafa Kılıç

Pages : 119-158

Doi:10.15370/maruifd.1747753

View : 93 | Download : 124

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada, 18. yüzyılda yaşadığı tahmin edilen Hüsâm İbnü’l-Halîfe el- Mar‘aşî’ye ait Kavâ‘idü’l-Kur’âni’l-‘Arabî ve tecvîdü’l-kelâmi’l-ilâhî adlı manzum tecvid eserinin nüshalarının tespiti, tenkitli metninin oluşturulması ve içerik bakımından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca bazı çalışmalarda Mar‘aşî’ye nispet edilen risalelerin ona aidiyetinin araştırılması hedeflenmiştir. Zaman içinde tecvid ilminin yazılı bir disiplin haline gelmesiyle Kur’an tilavetinin ilkeleri, mensur-manzum, mufassal-muhtasar eserlerle kayıt altına alınmıştır. Bu çerçevede Osmanlı döneminde, Arapça tecvid metinlerinin tercüme edilmesinin yanı sıra Türkçe olarak da birçok orijinal çalışma telif edilmiştir. Söz konusu eserlerin büyük kısmı mensur, bir bölümü ise manzum formda yazılmıştır. Bu çerçevede Mar‘aşî’nin telifi, Türkçe manzum tecvid eserleri arasında yer almıştır. Eserin giriş kısmı Arapça olup burada müellifin ismine, eserin adına ve içerik başlıklarına; devamında ise Osmanlı Türkçesiyle kaleme alınmış altmış beyitlik manzumeye yer verilmiştir. Manzume iki ana bölüm halinde tasarlanmıştır. Bunların ilkinde Arap dilinde harflerin sayısı ve mahreçleri, ikincisinde ise tecvid ilminin belli başlı konuları, Âsım kıraatinin Hafs rivayeti temelinde, on fasılda ifade edilmiştir. Manzume daha önce üç akademik çalışmada yer almakla birlikte bunların yalnızca tek bir nüshaya dayanması hem metnin aktarımında hem de risalenin içinde bulunduğu mecmuanın tamamının Mar‘aşî’ye nispetinde bazı önemli hatalara yol açmıştır. Elinizdeki araştırmada eserin altı nüshasına ulaşılmış ve bunlar mukayeseli olarak incelenmiştir. Nüshaların her birinde müellifin yapması ihtimal dahilinde bulunmayan birtakım hatalar tespit edilmiştir. Örneğin “İdgam-ı tâm” ifadesinin tüm nüshalarda sehven “idgam-ı vâm” şeklinde yazıldığı görülmüştür. Bu nedenle altı nüsha karşılaştırılarak en doğru metnin tespit edilmesine çalışılmıştır. Ayrıca araştırma sonucunda mecmualarda yer alan risalelerden yalnızca altmış beyitlik manzumenin Mar‘aşî’ye nispet edilebileceği, diğer bölümlerin ise farklı müelliflere ait metinlerden oluştuğu anlaşılmıştır.
Keywords : Kur’an-ı Kerim Okuma ve Kıraat İlmi, Tecvid İlmi, Yazma tecvid eserleri, Türkçe Manzum Tecvid Eserleri, Mar‘aşî, Kavâ‘idü’l-Kur’âni’l-‘Arabî

ORIGINAL ARTICLE URL