Diyanet İşleri Başkanlığı Kıraat İhtisas Eğitimi Tarihinin Kayıp Halkası: 1968 Uğurlu Kur’ân-ı Kerîm İhtisas Kursu

Authors : Nur Kübra Demirci

Pages : 159-194

Doi:10.15370/maruifd.1782507

View : 253 | Download : 327

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Cumhuriyet Türkiyesi’nde kıraat ihtisasının tarihsel seyrine odaklanan bu çalışma, literatürde çoğunlukla göz ardı edilen bir meseleyi ele almaktadır. Cumhuriyet’in kuruluşuyla birlikte yaşanan siyasal ve kültürel değişim ve dönüşümlerden kıraat eğitimi de etkilenmiştir. Bu süreçte Kur’ân-ı Kerîm eğitimi kadar kıraatte ileri düzeyde ihtisaslaşmayı ifade eden aşere, takrîb ve tayyibe gibi geleneksel kıraat birikiminin sonraki kuşaklara nasıl aktarıldığı akademik olarak üzerinde durulması gereken önemli bir meseledir. Bu problemden hareket eden elinizdeki çalışma, Diyanet İşleri Başkanlığı (DİB) tarafından 1968 yılında Trabzon/Of/Uğurlu’da düzenlenen ilk kıraat ihtisas kursunu tarihsel, kurumsal ve eğitim-öğretim boyutlarıyla inceleyerek Türkiye’deki modern kıraat eğitiminin tarihsel serüvenine katkı sunmayı hedeflemiştir. 1968 İhtisas Kursu’nun açılmasına nasıl karar verildiği, kursiyerlerin ve kursu verecek hocanın nasıl tespit edildiği, kursta eğitimin nasıl yürütüldüğü belirginleştirilmeye çalışılmıştır. Bazı örnekleriyle karşılaşılan bireysel veya kurumlarda özel çabalarla icra edilen kıraat kursları arasında 1968 Uğurlu İhtisas Kursu’nu ay- rıcalıklı kılan yönler ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu yönüyle makale, Cumhuriyet Dönemi’nde kıraat ihtisası tarihi konusunda göz ardı edilen bir boşluğu doldurmakla kalmamış, bazı yargı ve değerlendirmeleri tartışarak analiz etmiştir. DİB’in bu alandaki ilk sistematik teşebbüsü olduğu tespit edilen 1968 İhtisas Kursu’nun bu yönü ortaya konulurken sadece konuyla ilgili akademik ve ilmî literatür taranmamış, arşiv belgeleri ve tanıklıklara başvurulmuştur. Kursun katılımcılarından az sayıdaki isme de ulaşılması çalışmanın verileri açısından önemlidir. Yani araştırmada sadece tarihsel-dokümanter analiz benimsenmemiş, birincil veri kaynağı olarak kabul edilebilecek bazı isimlere ulaşılmıştır. İncelemelerde katılımcı seçimi, mekân tespiti, belge düzeni ve mezuniyet programı gibi yönleriyle kurumsal bir nitelik kazanan 1968 Uğurlu İhtisas Kursu’nun, DİB tarafından organize edilen ve Başkanlık düzeyinde takip edilen ilk resmî kıraat ihtisas programı olduğu ortaya çıkmıştır. Misyonu, kıraat sahasındaki eğitimcilerin eğitimi şeklinde ifade edilebilecek bu ilk kurs, kursiyerlerin faaliyetleriyle Cumhuriyet Dönemi kıraat eğitiminde dönüm noktası olmuştur. Elinizdeki çalışmanın verilerinden de istifade edecek çeşitli araştırmaların, bu kursun katılımcılarının faaliyetlerini ve kıraat alanına etkisini inceleyerek, bu faaliyetler bütününün bir ekole dönüşüp dönüşmediğini ele alan daha derinlikli analizler yapması önerilmektedir.
Keywords : Kıraat, Kur’ân-ı Kerîm İhtisas Kursu, Mehmet Rüştü Âşıkkutlu, Trabzon, Uğurlu, 1968, Eğitim-Öğretim

ORIGINAL ARTICLE URL