KANUNA KARŞI HİLENİN MİLLETLERARASI ÖZEL HUKUK BOYUTU

Authors : Elif Selen Batıgün

Pages : 447-480

Doi:10.54704/akdhfd.1763072

View : 96 | Download : 264

Publication Date : 2026-01-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Çalışmamız, kanunlar ihtilafı hukukunda kanuna karşı hile (fraus legis) olgusunu kavramsal temeli, şartları, türleri, sonuçları ve hileye karşı çözüm önerileriyle birlikte, Türk hukuku ekseninde ve karşılaştırmalı bir perspektifle incelemektedir. Oldukça eski bir hukuki kurum olan kanuna karşı hile (law evasion, fraus legis, fraude à la loi, Gesetzesumgehung), günümüzde genel anlamıyla, hukuk düzeninde açıkça yasaklanmamış bir işlemin yapılması yoluyla, aslında hukukun yasakladığı bir sonucun elde edilmesi ya da emredici hükümlerden kaçınılmasının amaçlanması şeklinde tanımlanabilir. Bu bağlamda, ilgililerin belirli bir hukuk kuralını doğrudan ihlal etmeksizin, o kuralı bilinçli biçimde, taşıdığı amaç (ratio legis) ile bağdaşmayacak bir tarzda kullanarak hukuku kötüye kullandıkları durumlar söz konusudur. Kanunlar ihtilafı hukukundaki kanuna karşı hile ise genel kanuna karşı hilenin özel bir şekli olarak, bağlama kuralları gereği uygulanması gereken hukukun, bağlama noktasının değiştirilmesi suretiyle bertaraf edilmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır. Bu durum, yalnızca uygulanacak hukukun değiştirilmesi yoluyla, normalde geçerli olacak hukuk kuralına aykırı bir sonucun elde edilmesi anlamına gelmektedir. İncelememiz, yabancılık unsuru içeren ilişkilerde uygulanacak hukuku belirleyen bağlama kurallarının; ikametgâh, mutad mesken, vatandaşlık, işlemin yapıldığı yer veya eşyanın bulunduğu yer gibi bağlama noktaları üzerinden taraf iradelerince bilinçli biçimde değiştirilmesi ya da değiştirilmiş gibi gösterilmesi yoluyla, normalde uygulanacak maddi hukukun bertaraf edilebildiği tespitinden hareket etmektedir. Bu doğrultuda çalışmamızda kanunlar ihtilafı hukukunun genel sistematiği de göz önünde bulundurularak kanuna karşı hilenin hangi hallerde ortaya çıkabileceği; gerçek, gerçek olmayan ve milletlerarası usul hukuku kurallarından yararlanmak suretiyle yapılan hile çeşitleri ve hileye örnek teşkil edebilecek haller ekseninde incelenmiştir. İncelememiz sırasında öğretide yer verilen sair hile çeşitlerinin uygulamada nasıl ortaya çıktığının açıklanabilmesi adına ilgililerin hile kastıyla değiştirdikleri vasıtalar özelinde de ayrıca değerlendirme yapılmıştır. Bu çerçevede hilenin sonuçları ve hilenin tespiti halinde alınabilecek önlemlere de yer verilmiştir.
Keywords : Kanuna Karşı Hile, Gerçek Kanuna Karşı Hile, Gerçek Olmayan Kanuna Karşı Hile, Bağlama Noktaları, Kamu Düzeni

ORIGINAL ARTICLE URL