TAŞIYANIN HAPİS HAKKINA UYGULANACAK HUKUK

Authors : Ekin Deniz İlhan

Pages : 247-266

Doi:10.54704/akdhfd.1820969

View : 98 | Download : 175

Publication Date : 2026-01-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Deniz ticaretinin temel aktörlerinden biri olan taşıyan, navlun sözleşmesi uyarınca üstlendiği deniz yoluyla eşya taşıma borcunu, ekonomik menfaat sağlama amacıyla ifa eder. Bu edimin yerine getirilmesi çoğu zaman ciddi maliyet ve sorumluluklar gerektirdiğinden, taşıyanın sözleşmesel edimi karşılığında sahip olacağı hakların neler olduğu ve bu hakların nasıl güvence altına alındığı, maddi hukukta önemli bir tartışma konusu olmaktadır. Taşıyanın eşya üzerindeki ayni teminatları, diğer deniz hukuku meselelerindeki gibi çoğu zaman yabancılık unsuru barındırabilmektedir. Maddi hukuk bakımından ise Türk hukuku açısından, Türk Medeni Kanunu’nun 950 ila 953. maddelerinde düzenlenen hapis hakkı kurumuna başvurma imkânı tanınmıştır. Ayrıca Türk Ticaret Kanunu’nda navlun sözleşmesinden doğan eşya üzerinde hapis hakkına yer verilmiştir. Taşıyanın navlun sözleşmesinden doğan hapis hakkı bakımından yabancılık unsuru, navlun sözleşmesi bakımından, eşyanın bulunduğu yer gibi pek çok durumda doğabilmektedir. Yabancılık unsurunun mevcut olduğu durumlarda, taşıyanın eşya üzerindeki hapis hakkı ve kanuni rehin hakkına uygulanacak hukukun tespiti gereklidir. Çalışmada taşıyanın eşya üzerindeki ayni teminatları için kabul edilen maddi hukukta kanuni düzenlemeler incelenmiştir, sonrasında uygulanacak hukuk konusunda açıklamalar yapılmıştır. Yabancılık unsurunun mevcut olduğu durumda, hapis hakkının doğup doğmadığı değerlendirilirken öncelikle kimin malik olduğu konusuna cevap verilmesi gereklidir. Bu kapsamda çalışmada uygulanacak hukuk değerlendirilirken, ön mesele bakımından tespitin nasıl yapılması gerektiği konusuna odaklanılmıştır. Çalışmada, taşıyanın navlun sözleşmesinden doğan hapis hakkı hem maddi hukuk hem de milletlerarası özel hukuk boyutuyla incelenmekte; ayrıca karşılaştırmalı hukuk ışığında bağlama kuralı tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın amacı, öğretideki tartışmaları ve uygulamadaki belirsizlikleri analiz ederek, taşıyanın hapis hakkının uygulanacak hukuk bakımından uygulama alanını açıklığa kavuşturmaktır. Ek olarak, çalışma karşılaştırmalı hukuk perspektifinden de yararlanarak farklı hukuk sistemlerindeki düzenlemeleri değerlendirmekte ve Türk hukukundaki yaklaşımla benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktadır.
Keywords : Taşıyanın Hapis Hakkı, Taşıyanın Hapis Hakkına Uygulanacak Hukuk, Ön Mesele, Lex Rei Sitae, Res in Transitu

ORIGINAL ARTICLE URL