ALMAN MEDENİ HUKUKUNDA YASAL DANIŞMANLIK KURUMU VE TÜRK VESAYET HUKUKUNA İLİŞKİN ÖNERİLER

Authors : Hatice Karacan Çetin

Pages : 1017-1060

Doi:10.54704/akdhfd.1702820

View : 103 | Download : 106

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Alman Medeni Hukukunda hastalık ya da engelliliği sebebiyle işlerini yasal olarak tamamen ya da kısmen yönetemeyen yetişkinleri koruyan temel kurum “yasal danışmanlık (die rechtliche Betreuung)”, kurumudur. Kurum, yetişkinlerin korunmasında paternalizme son vermek ve kendi kaderini tayin hakkını güçlendirmek amacıyla 1992 yılında ihdas edilmiştir. Zaman içinde pek çok kez değişiklik yapılan kurum son olarak 2023 yılının başında yürürlüğe giren Reform Kanunu ile kapsamlı bir şekilde modernize edilmiştir. Reform, BM Engelli Hakları Sözleşmesi m. 12 çerçevesinde, yetişkinlerin korunmasında “kendi kaderini tayin hakkını” en üst düzeyde gerçekleştirmeyi amaçlamıştır. Bu çerçevede aşırı korumadan kaçınmak için yasal danışmanlıkta “gereklilik ilkesi” güçlendirilmiş, etkilenenlerin süreçlere katılımını sağlayacak tedbirler alınmıştır. Danışmanlık faaliyetinin referans noktası olarak danışanın üstün çıkarları değil onun istekleri esas alınmıştır. “İkame karar alma” yerine “desteklenen karar alma” yöntemine öncelik verilerek yasal danışmanların temsil yetkisi fiilen sınırlandırılmıştır. Türk Medeni Hukukunda ise yetişkinlerin korunmasında temel kurum halen vesayet kurumudur. Kısıtlanarak vesayet altına alınan yetişkin fiil ehliyetini kaybetmektedir. Kısıtlanan yetişkin fiil ehliyeti açısından küçüklerle aynı statüde yer almasının yanı sıra vesayet sürecinde de küçüklerle aynı muameleye tabi tutulmaktadır. Halbuki Türkiye de BM Engelli Hakları Sözleşmesine uzun süredir taraftır. Buna karşılık yetişkinlerin korunmasında vesayetin beraberinde getirdiği orantısız tedbirler sözleşme ile bağdaşmamaktadır. Özellikle kısıtlanan kişinin fiil ehliyetini kaybetmesi sebebiyle yetişkinlerin korunmasında öne çıkan kendi kaderini tayin hakkını gerçekleştirmekten son derece uzaktır. Nitekim Alman ve İsviçre Medeni Kanunlarında kısıtlama uygulaması çoktan kaldırılmıştır. Türk hukukunda da benzer yönde kanun değişikliği ihtiyacı giderek daha çok dile getirilmektedir. Bu ihtiyaca binaen makalede Alman Medeni Kanunu’nda öngörülen “yasal danışmanlık” kurumunun geçirdiği yasal süreç, özellikle 2023 yılında yürürlüğe Reform Kanunu çerçevesinde ayrıntılı olarak ele alınmış ve Türk Hukuku için önerilerde bulunulmuştur.
Keywords : Yasal Danışmanlık Kurumu, Vesayet, Kendi Kaderini Tayin Hakkı, Gereklilik İlkesi, Desteklenen Karar İlkesi

ORIGINAL ARTICLE URL