Ne Anarşi Ne de Despotizm: Aiskhylos Tragedyalarında Kent-Devletin Doğuşu ve Demokrasinin Sınırları

Authors : Fırat Mollaer

Pages : 161-180

Doi:10.14782/marmarasbd.1553511

View : 83 | Download : 83

Publication Date : 2025-03-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu yazının amacı, Aiskhylos tragedyalarında kent-devlet (polis), politika ve demokrasi arasındaki ilişkileri incelemektir. Aristoteles Poetika adlı kitabında tragedyanın -tanrı Dionysos adına yapılan- dithyrambosun öncülerinden ortaya çıktığını iler sürer. Bazı yorumcular, bu doğumu tragedya ve kent-devletin genel yapısıyla ilişkilendirmiştir: Tragedya, tanrı Dionysos’un Yunan tanrılar düzenindeki (ya da panteonundaki) yabancılığına benzer biçimde, kent-devletle bütünüyle örtüşmez. Gelgelelim tragedya kent-devletle doğrudan bağlantılı bir sanat biçimi olmuştur. Atina tragedyası, gelişimini milattan önce beşinci yüzyılda kent-devletin yükselişiyle yaşamış ve üç büyük tragedya ozanının (Aiskhylos, Sophokles ve Euripides’in) ortak noktalarından biri kent-devletin sorunlarını oyunlarında ele almak olmuştur. Aiskhylos, büyük tragedya ozanları arasında yapıtlarının daha önce sahnelenmesi ve tragedya ile kent-devlet bağlantısını çok daha açık bir biçimde ortaya koyması açısından bir öncüdür. Aiskhylos’un bu konumu felsefe ve sosyal kuramda yeterince teslim edilmemişse bile dönemin Atina kamuoyunu anlatan oyunlarıyla bilinen komedya ozanı Aristophanes tarafından belirlenmiştir. Aristophanes’in Kurbağalar oyununda tragedya sanatının en etkili temsilcisi Aiskhylos’tur. Aiskyhlos tragedyalarında kent-devletin doğuşu ve demokrasinin hem onaylanması hem de sınırlarının gösterilmesi söz konusudur. Aiskhylos MÖ 472’de Atina’da sahnelenen Persler tragedyasında Atina’nın Pers savaşlarındaki zaferinden kısa bir süre sonra bunun politik nedenlerini ifade eder. Demokratik rejimin gitgide geliştiği MÖ 458’de sahnelenen Oresteia üçlemesi ise, kent-devleti, eski düzeni gözden geçiren dinsel, hukuksal ve politik reformlar üzerinde temellendirir. Üçlemenin önceki oyundan farklı bir yanı da, Aiskhylos’un etik-politik tutumunu daha açık bir biçimde ortaya koymasıdır. Üçlemenin son bölümünde Atina’nın tanrısı Atena, kent-devletin ölçülülük üzerine kurulması gerektiğini ileri sürer: Ne anarşi ne de tiranlık.
Keywords : Aiskhylos, Tragedya, Tiranlık, Kent-Devlet, Demokrasi

ORIGINAL ARTICLE URL