Halide Edip Adıvar’ın Entelektüel Serüveni: Biyografisi, Gazetecilik Etkinlikleri ve Laisizm Üzerine Yaklaşımları

Authors : F. Betül Aydın Varol

Pages : 161-176

Doi:10.46641/medeniyetsanat.1735471

View : 140 | Download : 351

Publication Date : 2026-01-05

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı İmparatorluğu’nda başlayan modernleşme hareketleri, Tanzimat Dönemi ile askeri, siyasi ve idari alanda kendini yenileme çabaları olarak şekillenmiş; Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte demokratik bir ortam oluşturma gayretleri, basında sansürün kaldırılması gibi önemli adımlarla sürdürülmüştür. Bu süreç, Cumhuriyet’in kurulmasıyla birlikte askeri, siyasi, idari, kültürel, toplumsal ve ekonomik boyutları kapsayan çok yönlü bir modernleşme ivmesi kazanmıştır. Her toplumsal dönüşüm sürecinde olduğu gibi, bu köklü yenileşme ve dönüşüm çabalarına öncülük eden, devrimlerin hayata geçirilmesinde ve icraatların toplumsal tabanda içselleştirilmesinde kilit rol oynayan elitist bir aydın kesim bulunmaktadır. Bir veri toplama tekniği olan doküman analizinin kullanıldığı bu çalışma, söz konusu modernleşme sürecinin en önemli figürlerinden biri olan Halide Edip Adıvar’ın çok boyutlu entelektüel serüvenini, özellikle Meşrutiyet sonrası dönemden başlayarak Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan süreçteki etkisini, laisizm ekseninde sistematik bir biçimde incelemektedir. Adıvar’ın yazarlık, gazetecilik ve siyasi aktivizm alanlarındaki çok yönlü kişiliği, aldığı Batı merkezli eğitim, on beş yıllık yurt dışı deneyimleri ve gerek eserleri gerekse siyasi duruşuyla ortaya koyduğu fikirler, onun laikleşen Türkiye’deki stratejik konumunu ve bu dönüşüme olan teorik-pratik katkılarını anlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Çalışma, Halide Edip’in laisizmle olan karmaşık entelektüel ilişkisini, dini hassasiyetlerle modernleşme arasındaki gerilimi nasıl yorumladığını ve bu süreçte hem entelektüel hem de pratik düzeyde üstlendiği misyonu derinlemesine irdeleyerek, Türk modernleşme tarihi yazımına özgün bir perspektif sunmayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, Adıvar’ın gazetecilik faaliyetlerinde kaleme aldığı yazılar, uluslararası konferanslarında sergilediği söylem ve feminist kimliğiyle geliştirdiği laisizm anlayışı, çalışmanın temel analiz nesnelerini oluşturmaktadır. Araştırma, Türk modernleşmesinin sadece siyasi bir proje olmadığını, aynı zamanda derin entelektüel ve kültürel bir dönüşüm süreci olduğunu Halide Edip Adıvar’ın biyografisi üzerinden somutlaştırmayı hedeflemektedir.
Keywords : Halide Edip Adıvar, Laisizm, Biyografi

ORIGINAL ARTICLE URL