Yapay Zekâ Çağında Dijital Uçurumu Yeniden Düşünmek: Eğitime Yönelik Altı Boyutlu Bir Kavramsal Çerçeve

Authors : Sezan Sezgin

Pages : 1-28

View : 112 | Download : 127

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Review Paper

Abstract :Bu çalışma, üretken yapay zekâ (ÜYZ) çağında dijital uçurumun niteliğini yeniden değerlendirmekte ve literatürde parçalı olarak ele alınan tartışmaları bütünleşik bir kuramsal çerçevede bir araya getirmektedir. Dijital uçurum geleneksel olarak erişim, beceri ve kullanım çıktıları üzerinden tanımlansa da, ÜYZ’nin hızlı yayılımı bu alanları hem derinleştirmekte hem de teknolojik gelişmeler ile toplumsal eşitsizlikler arasındaki etkileşim sonucunda farklı şekillerde yeniden tanımlamaktadır. Çalışma, dijital uçurumun üç temel boyutunu (erişim; beceri/dijital–algoritmik–ÜYZ okuryazarlıkları; çıktı ve fayda) ve bunları çapraz olarak etkileyen üç sosyoteknik ekseni (etik düzenlemeler ve yönetim, coğrafya ve kurumsal kapasite, kültür–dil–epistemik adalet) birlikte ele alan bir kavramsal model önermektedir. Bu model, ÜYZ’nin ortaya çıkardığı eşitsizliklerin yalnızca erişim veya bireysel kullanım becerilerinden değil, aynı zamanda kurumsal farklılıklardan, politik düzenlemelerden ve epistemik temsil sorunlarından da beslendiğini göstermektedir. Eğitim bağlamına uygulandığında, bu yaklaşım öğrenci, öğretmen ve kurum düzeyinde ortaya çıkan farklılaşmaları sistematik biçimde görünür kılmakta ve ÜYZ çağındaki dijital eşitsizliklerin anlaşılmasına yönelik özgün bir analiz çerçevesi sunmaktadır. Çalışma ayrıca dijital uçurumu azaltmaya yönelik politika önerilerini mikro, kurumsal ve makro düzeyleri kapsayan bir yönetim perspektifinden tartışmaktadır.
Keywords : Dijital uçurum, üretken yapay zekâ, eğitimde eşitsizlik, epistemik adalet

ORIGINAL ARTICLE URL