Marx'ın Gözüyle Hindistan'daki İngiliz Sömürgeciliği: Bir Düşünce Evrimi

Authors : Sibel Fügan Varol

Pages : 187-206

Doi:10.20875/makusobed.1679771

View : 139 | Download : 191

Publication Date : 2025-11-30

Article Type : Review Paper

Abstract :Karl Marx, ilk dönem yazılarında kapitalizmin yayılmasını tarihsel olarak ilerici bir evre olarak görmüş ve sömürgeciliği de bu bağlamda değerlendirmiştir. Bu bakış açısıyla, İngiliz sömürgecilerin Hindistan\\\'da yol açtığı yıkımın \\\"acı verici\\\" olsa da \\\"tarihsel ilerleme\\\" açısından zorunlu olduğunu öne sürmüştür. Marx\\\'a göre, Hint toplumunun siyasi örgütlenmesinin \\\"Doğu despotizmi\\\" modeline uygundur. Bu modelin temelini de Asya tipi üretim tarzı oluşturmaktadır. Düşünür, yine bu dönem yazılarında, Hint toplumunun ve Avrupalı olmayan diğer toplumların kültürüne yönelik aşağılayıcı ifadeler kullanmıştır. Ancak Marx\\\'ın sömürgecilik konusundaki görüşleri zaman içinde önemli ölçüde değişmiştir. 1850\\\'lerin sonlarından itibaren sömürgeciliğin yarattığı tahribatı görmeye başlayan Marx, tarihsel ilerleme tezini yeniden değerlendirmiş, tek yönlü tarih anlayışından uzaklaşmış ve sömürgeciliğin yıkıcı etkilerinin yenilenmenin maddi koşullarını yaratmayabileceğini fark etmiştir. Yeni dönemde Avrupalı olmayan toplumların kültürlerine yönelik küçümseyici ifadelerini de terk eden Marx, sömürge isyanlarını destekleyen bir tutum benimsemiştir. Bu evrim, Marx\\\'ın düşünsel esnekliğini ve değişme cesaretini göstermesi açısından önemlidir.
Keywords : Marx, Sömürgecilik, İngiliz Sömürgeciliği, Doğu Despotizmi, Asya Tipi Üretim Tarzı

ORIGINAL ARTICLE URL