Kasas Suresinin 28/77. Ayetindeki “Dünyadan Nasibini Unutma” İfadesinin Yorumlanma Biçimlerine Dair Bir İnceleme

Authors : İsa Nas

Pages : 145-163

Doi:10.51605/mesned.1738360

View : 108 | Download : 172

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Öz: Kur’ân-ı Kerîm’de kavminin Kârûn’a verdiği öğütlerden bahseden bir âyette “ve lâ tense nasîbeke mine’d-dünyâ/dünyadan nasibini unutma.” şeklinde bir ifade yer almaktadır. Öncesinde “Allah’ın sana verdiği (servet ve zenginlik gibi) şeylerde âhiret yurdunu ara.” buyrulan bu ifadeden ilk bakışta “helal dünya nimetlerinden yararlanma”nın gerekliliği anlaşılmaktadır. Ancak âyetin bundan farklı bir yorumu daha bulunmaktadır. Bu yorum “dünyada âhiret için çalışmayı terk etmemek” şeklindedir. Çünkü insanın dünyadan gerçek nasibi, orada yiyip içtikleri ve malı mülkü değil, âhirete kalacak olan sâlih amelleridir. Zira onun âhirete bu dünyadan götürebileceği nasibi budur. Bu yorum, İbn Abbas ve Mücâhid’e dayandırılmakta olup cumhurun görüşüdür. Klasik tefsirlere bakıldığında bu yorumun öne çıkarıldığı ve ona diğer anlamdan daha fazla ağırlık verildiği görülmektedir. Bahsi geçen yorum, bu tefsirlerde genellikle önce zikredilmiş, ona daha geniş yer verilmiş ve ihtiva ettiği takvâ mesajına hususî bir vurgu yapılmıştır. Hatta bazı müfessirler sadece bu yorumu aktarmakla yetinmiştir. Diğer taraftan bu dönemdeki tefsirlerin genelinde Katâde ve Hasan-ı Bas-rî’ye dayandırılan diğer anlama da âyetin muhtemel mânası ve bir tev’ili olarak yer verilmiştir. Modern dönemde yazılan tefsir ve meâllerin çoğunda ise bu durumun değiştiği gözlenmektedir. Bu eserlerde, âyet-i kerîme hakkındaki âhiret vurgusu taşıyan yorum dikkate alınmamış, söz konusu ifadenin “helal dünya nimetlerinden faydalanmak” şeklindeki anlamı öne çıkarılmış hatta bu anlamın çerçevesi bir hayli genişletilmiştir. Dahası çoğu eserde ilgili ifadenin “âhiret için çalışmak” şeklindeki yorumuna hiç yer verilmemiş ve bu yorum adeta yok sayılmıştır. Âyetteki “ve lâ tense nasîbeke mine’d-dünyâ” ifadesi Türkçe meâllerin kahir ekseriyetinde “Dünyadan da nasibini unutma.”, “Dünyadan nasibini de unutma.” ve “Ama dünyadan da nasibini unutma.” gibi “de/da” bağ-acı ve “ama” edatı kullanılarak çevrilmiştir. Böylece âyetin anlamına dair iki yorumdan “helal dünya nimetlerinden faydalanmak” şeklindeki görüş çeviriye yansıtılmıştır. Klasik tefsirlerde cumhurun görüşü olarak yer alan yorumu ise Türkçe meâllerin büyük çoğunluğunda görebilmek maalesef mümkün olmamaktadır. Gerek tefsirlerde gerekse meâllerde görülen bu durumun modern dönemlerle birlikte yaşanan zihniyet dönüşümünün ve tasavvur değişiminin küçük bir örneği olduğu anlaşılmaktadır. Zira İslâm dünyasının Batı karşısında aldığı askerî ve siyasî yenilgiler, beraberinde birtakım sorgulamaları getirmiş ve bu durum bir zihniyet dönüşümüne neden olmuştur. XIX. yüzyılın ortalarından itibaren yaşanan bu süreçte İslâm’ın çağın ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde anlaşılması ve kaynakların bu doğrultuda yeniden yorumlanması gerektiği ileri sürülmüştür. Bu dönemde Müslümanların Batı karşısında “geri” kalmasının sebepleri tartışılmaya başlamış ve bu bağlamda Müslümanların dünyayı ihmal ettiği, dünyadan el etek çekip sadece âhirete yöneldiği ve “dünya-âhiret dengesi”ni sağlayamadığı gibi bazı tenkitler gündeme getirilmiştir. Dolayısıyla bunu ta‘dil etmek amacıyla bir fikrî mücadeleye girişilmiş, bu yorum da doğal olarak âyetin çevirisine yansıtılmıştır. Bu makalede ele alınan âyet-i kerîmenin modern dönemdeki yorumlanma biçimlerinde bu çaba açıkça görülmektedir. Bu ise klasik ve modern dönemler arasındaki zihniyet değişimini göstermektedir. Makalenin hedefi, ilgili âyetin yorumlanma biçiminde görülen bu değişimi ortaya koymaktır. Bu maksatla klasik ve modern dönemde öne çıkan tefsir edebiyatına müracaat edilerek bahsi geçen âyete dair bu eserlerde yer alan görüşler tahlil edildi. Ayrıca Türkçe meâller de bu çerçevede incelendi. Çalışmanın özgün tarafı, incelediğimiz âyetin yorumlanma biçimindeki değişimi bir sorun olarak ele almasıdır. Zira bu sorun benzer çalışmalarda ele alınmamıştır. Dolayısıyla araştırmamız bu konudaki eksikliği gidermesi bakımından alana katkı sağlayacaktır.
Keywords : Tefsir, Meal, Dünya, Ahiret, Nasip, Klasik, Modern, Yorum

ORIGINAL ARTICLE URL