Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu

Authors : Sedef Karakaş, Zekiye Kutlusoy

Pages : 123-152

Doi:10.51404/metazihin.1744565

View : 78 | Download : 95

Publication Date : 2026-01-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, niteler (qualia) ve fenomenal bilinç sorununu çağdaş doğalcı (natüralist) yaklaşımlar bağlamında ele almakta ve bu sorunun formülasyonunun bizzat doğa anlayışının sınırları tarafından belirlendiğini savunmaktadır. Modern bilimin kartezyen kuruluşuna dayanan doğa anlayışı, doğa ve deneyim arasındaki ayrımı merkeze alarak doğayı zihinden bağımsız bir gerçeklik olarak düşünür. Bu doğrultuda şekillenen fiziksellik kavramı, zihinsel olmayan olarak tanımlanmakta ve yaşam kavramı, öznellikten ayrılarak mekanik düzeyde açıklanmaktadır. Bu bağlamda doğa anlayışına dayanan her açıklama, fenomenal düzeyi dışlamaktadır. Dolayısıyla, fiziksel süreçlerden yola çıkarak, deneyimin öznelliğine bağlı olan niteler gibi fenomenal unsurların açıklanması bütünüyle problematik hale gelmektedir. Makalenin amacı, modern mekanik doğa anlayışına yön veren doğa-deneyim ayrımının fenomenal bilinç sorununu çıkmaza sürüklediğini ve bu nedenle bilinci açıklamak için elverişli bir kavramsal temel olmadığını ortaya koyarak; doğa ve deneyim arasındaki ilişkiyi yeniden düşünen bir yaklaşımın gerekli olduğunu savunmaktır. Bu doğrultuda, fizikselliğin deneyimden ayrı düşünülmesinin yol açtığı açmazlar saptanmakta ve yaşayan bedenin bir özne, bilinçli ve anlam üreten bir organizma olarak yeniden kavramsallaştırılması gerektiği vurgulanmaktadır.
Keywords : niteler, fenomenal bilinç sorunu, açıklama boşluğu, zor sorun, fizikalizm, mekanik doğa anlayışı

ORIGINAL ARTICLE URL