CENGİZ AYTMATOV’UN DENİZ KIYISINDA KOŞAN ALA KÖPEK ROMANINDA MEKÂNIN RUHU VE “KENDİLEME” KAVRAMI

Authors : Serap ASLAN COBUTOĞLU
Pages : 883-907
Doi:10.12981/mahder.1160098
View : 44 | Download : 12
Publication Date : 2022-09-15
Article Type : Research Paper
Abstract :Sadece Kırgız edebiyatının değil, tüm Türk dünyası edebiyatlarının mümtaz yazarlarından biri olan Cengiz Aytmatov’un birçok eserinde mekân ile insan arasında kurduğu özel etkileşimlerin varlığı bilinmektedir. Eserlerinde insan psikolojisinde ufuk açıcı mahiyette bir kavrayış geliştiren yazarın temel dayanaklarından birinin tutkuyla bağlı olduğu coğrafya, doğa, mekân ve yer bilgisi olduğunu söylemek mümkündür. Bu bakımdan hikâye ve romanlarında çevre problemleri, doğal dengenin bozulmasına koşut insan özünün de bozulması gibi konuları özel bir hassasiyetle ele aldığı görülen yazarın eserlerindeki mekânsal unsurlar “insan”a ulaşmada ve “insan”ı anlamada temel belirleyen olarak karşımıza çıkmaktadır. Aytmatov’un eserleri üzerinde yapılacak ayrıntılı mekân çalışmalarının ise yazarı ve eserlerinde yarattığı karakterleri anlama noktasında farkındalık yaratacağı muhakkaktır. Bu minvalde bu çalışma, Cengiz Aytmatov’un Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek romanında ele alınan mekân ve kimlik konusuna odaklanmaktadır. Eserde yerin karakteri görsel ve mekânsal özelliklerin ötesinde boyutlara sahiptir. Bir arayış ve kurtuluş macerasının anlatıldığı romanda tabiata ait birçok uzamsal birimin kimliksel bir değer üzerinden simgeleştirildiği ve kültürel yönüyle ruhsal bir değer olarak romanda yer aldığı görülür. Eserde mekânı yüceltmeye ve mitselleştirmeye dönük her çaba, yerin kendine özgü bir kimlik kazanması ve sakinlerinin onu sahiplenmesi sonuçlanmıştır. Bu durum, insanın yaşadığı mekânı “kendileme/kendinin kılma” olgusu ile paralellik göstermektedir. Romanda çoğunlukla çocuk karakter Kirisk’in gözünden ve bakış açısından anlatılan mekânsal birimler “kendileme” kavramı etrafında yer kimliği üzerinden şekillenirler. Bu çerçevede bu makalede, Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek romanından hareketle mekânın kimliksel değeri yer kimliği olgusu üzerinden okunmuş ve “kendileme/kendinin kılma” kavramı etrafında yer kimliğinden kimlik yerine geçiş sürecine değinilmiştir
Keywords : Cengiz Aytmatov, Deniz Kıyısında Koşan Ala Köpek, mekânın ruhu, kendileme kavramı

ORIGINAL ARTICLE URL