KLASİK TÜRK ŞİİRİNDE TIBBİ BİLGİ VE ŞİFA SEMBOLLERİ: NİZÂMÜ’L-EDVİYE ÖRNEĞİ

Authors : Gamze Ünsal Topçu

Pages : 2096-2121

Doi:10.12981/mahder.1619343

View : 161 | Download : 243

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Doğal kaynaklardan elde edilen şifa yöntemlerini tanımak ve kullanmak insanlık tarihi boyunca tıbbın temel unsurlarından biri olmuştur. Hayvansal, bitkisel ve mineral kökenli tedavi yöntemlerinin özellikleri, dozajları, yan etkileri ve bu etkileri hafifletmek için geliştirilen uygulamalar özellikle Osmanlı döneminde tıp ilminin merkezinde yer almıştır. Bu bağlamda Sakızlı İsa Efendi’nin Nizâmü’l-Edviye adlı eseri, dönemin tıbbi bilgilerinin sistematik bir şekilde derlendiği ve bu bilgilerin edebiyat gibi farklı disiplinlere nasıl yansıdığını anlamak açısından önemli bir kaynak niteliğindedir. Nizâmü’l-Edviye, yalnızca tıp ve eczacılık tarihi araştırmacıları için değil aynı zamanda diğer disiplinlerden gelen okuyucular için de zengin içerikler sunmaktadır. Tıbbi ve farmakolojik eserlerin dönemin edebî metinlerinde sıkça rastlanan tıbbi terimlerin, hastalık isimlerinin ve bitki referanslarının doğru bir şekilde yorumlanmasında kritik bir rol oynadığı görülmektedir. Klasik Türk edebiyatında beyitler arasında sıklıkla işlenen hastalık ve şifa temaları, bu disiplinler arası bağın en somut göstergelerinden biridir. Bu çalışmada beyitlerde hastalıkların sembolik anlamları, kullanılan tedavi yöntemleri ve bu unsurların edebî söylemdeki temsilleri ele alınmaktadır. Nizâmü\\\'l-Edviye’nin sunduğu açıklamalardan yola çıkılarak tıp ve ecza literatürünün klasik şiir metinlerini anlamada sağladığı olanaklar değerlendirilmiştir. Şairlerin aşkı hastalık olarak tanımlayıp, sevgiliye kavuşmayı şifa olarak sembolleştirdiği şiirlerinde dönemin tıbbi bilgilerinden faydalandıkları gözlemlenmiştir. Bu bağlamda, aşk hastalığını tedavi eden ilaçlar ve bitkiler yalnızca tedavi edici işlevleriyle değil aynı zamanda estetik birer ifade aracı olarak da kullanılmıştır. Taranan yaklaşık elli manzum eserden seçilen beyitler üzerinden yapılan analizler, hastalık ve şifa temalarının edebî ve tıbbi birikimle nasıl harmanlandığını ortaya koymaktadır. Bu kapsamda dönemin şairlerinin yalnızca estetik bir duyarlılık sergilemediği aynı zamanda tıbbi bilgi ve toplumsal gözlemlerle de zenginleşen bir dünya görüşüne sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Makale bu çok yönlü yaklaşımın edebiyat ve tıp tarihine sunduğu katkıları detaylandırmaktadır.
Keywords : Nizâmü'l-Edviye, Tıbbi Bitkiler, Klasik Türk Edebiyatı, Hastalık, Deva

ORIGINAL ARTICLE URL