TÜRKMEN BOZKIR KÜLTÜRÜNDEN ÇOBANSALIK VE TOL

Authors : Ebru Birkan Akhan

Pages : 2057-2072

Doi:10.12981/mahder.1731897

View : 99 | Download : 179

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Ön Asya topraklarında yaşayan Bozkır kültürüne sahip Türkmenler, Türk ili topraklarında olduğu gibi yaşam şekillerini, inanç ve pratiklerini yaşatmaya devam etmişlerdir. Türklerin demiri işleme, hayvan besleme ve savaşçı-çoban özellikleri hep ön planda olmuştur. Bu bağlamda Oğuzların ekonomilerini sürdürebilmeleri için coğrafi şartlara bağlı olarak hayvancılıkla uğraşmaları, düşünce şekillerini ve yaşam tarzlarını etkilemiştir. Göçerevli yaşam şekli, hayvanları ve hayvancılığı ekonomik olarak değerli kılmıştır. Tarihi seyir içinde, hayvanları koruyan, besleyen ve yöneten bir meslek grubu ortaya çıkarak çoban olgusu oluşmuştur. Dile dayalı veriler ve arkeolojik unsurlar, inanç odaklı çoban kültünün izlerini taşımaktadır. Çoban kelimesi, Türk dilinin arkaik ve çağdaş lehçelerinde yerini almıştır. Farsça çûbân (galâban) kelimesi çoban, sığırtmaç, şûbân anlamlarına gelmektedir. Türkçe Sözlük ise Davar, koyun, keçi, sığır, manda sürülerini güdüp otlatan kimse, Çulpan olarak açıklamaktadır. Derleme Sözlüğü ise iki şekilde işletmiştir. Bu çalışma, Türkmenistan’dan Konya Karapınar Hotamış Mahallesi’ne göç eden Beğdili Türkmenlerinin yayla kültürü ve çobanlık bağlamında oluşturdukları Çobansalık üzerinedir. Çoban olgusunun Beğdili Türkmenlerinin yaşam şekline yansımasını göstermek amaçlanmaktadır. Çoban sözcüğünün kökeni ve anlamlarıyla birlikte çobanın Türk ve dünya mitolojilerindeki görünümüne yer verilmiştir. Yazılı kaynaklardan elde edilen bilgiler doğrultusunda görüşme yöntemiyle sahadan derlenmiş verileri ele alarak kültürel çözümlemeyle analiz yapılmıştır. Çobansalık ve Tol şekille gösterilirken farklılıklarına değinilmiştir.
Keywords : Çoban, Çobansalık, Çoban Yıldızı, Kizir, Tol

ORIGINAL ARTICLE URL