KARAHAYIT’TAN NAR MOTİFİ BETİMLİ BRONZ KEMER TOKASI

Authors : Nurdan Erdan

Pages : 2313-2325

Doi:10.12981/mahder.1732042

View : 73 | Download : 162

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada İzmir ili, Aliağa ilçesi sınırları içerisinde yer alan Tisna Antik Kenti ve yakın çevresi merkezli yüzey araştırmalarında tespit edilen Karahayıt mevkii açık hava kutsal alanında bulunan nar motifli kemer tokası incelenecektir. Kuran’da cennet meyvesi olarak anılması sebebiyle İslam sanatının pek çok kolunda bir motif ögesi olarak karşımıza çıkan nar, doğum ve bereketle ilişkilendirilen bir motiftir. Sahada yürütülen araştırmalar neticesinde Karahayıt mevkisinin de içinde bulunduğu Güzelhisar Vadisi’nin 14. yüzyıldan itibaren Türk topluluklarca aktif iskân edildiği anlaşılmıştır. Cami, türbe ve konut gibi mimari unsurlarla beraber bölgede Türk ve İslam Dönemi izleri küçük buluntularla da takip edilebilmekte, seramikler ve metal buluntular öne çıkmaktadır. Anılan buluntular içinde özel bir yeri bulunan nar motifli kemer tokası bronzdandır. Olasılıkla deri ya da tekstil kumaşla birlikte kullanılarak bele bağlanan toka kısmen korunmuş durumda tespit edilmiştir. Eser üzerinde yaptığımız incelemeler sonucunda gözlemimiz tokanın bitirilmeden yarım kalmış olduğu yönündedir. Çalışma kapsamında ele alınan söz konusu eser, bağlamıyla bir arada yani araştırma sahasının sunduğu diğer buluntularla bir arada incelenmiştir. Nar motifinin Türk-İslam düşünce ve sanatındaki anlamı hakkında kısa bilgiler sunulmuş, her ne kadar birebir benzeri ile literatürde karşılaşılmamış olsa da benzerleri ve diğer sanat eserleri üzerindeki betimler itibariyle eserin tarihlendirilmesi yapılmaya çalışılmıştır. Motifin kemer tokasında yer alması ve antik dönemde uzun süre kutsal alan olarak kullanılan Karahayıt’ta bulunması sebebiyle sahanın kutsallığının devamlılığına kanıt olabileceğine inanılmakta, alanın sunduğu buluntular itibariyle eserin 18-19. yüzyıllara ait olabileceği düşünülmektedir.
Keywords : Güzelhisar, Geç Osmanlı, Nar, Kemer Tokası, Doğum

ORIGINAL ARTICLE URL