KONYA ETNOGRAFYA MÜZESİ’NDE BULUNAN USTUFA KUMAŞLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME

Authors : Sibel Karademir
Pages : 2484-2502
Doi:10.12981/mahder.1753419
View : 94 | Download : 142
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Kumaş dokumacılığı, insanların örtünme ve korunma gibi temel ihtiyaçlardan doğmuştur. Daha sonra bu ihtiyaçların yanı sıra süsleme amacıyla da dokumaya başlanmıştır. Türk tarihi bakımından önemli dönemler olan Selçuklu ve Osmanlı döneminde, padişahlar ve saray erkanı için kullanılan kumaşların yanı sıra halkın giyim kuşamı için çeşitli kalitede kumaşlar dokunmuştur. Bu dönemlerde dokunan kumaşların türleri sosyal statü ve ekonomik duruma göre değişiklik göstermiştir. Özellikle Osmanlı’nın 16. yüzyılında tüm sanat alanlarında olduğu gibi kumaş dokumacılığında da farklı hammadde ve tekniklerle dokunmuş kumaşlar ön plana çıkmıştır. Dönemde özellikle altınlı, gümüşlü ipliklerle dokunmuş kumaşlar padişahlar ve saray erkanı tarafından kullanılmıştır. Özellikle saray için dokunan kumaşlarda kullanılan tekniklerin yanı sıra motif çeşitliliği de görülmüştür. Kumaşların motiflerine bakıldığında bitkisel ve geometrik motiflerin daha fazla kullanıldığı görülmüştür. Bu dönemde İslamiyet’in yayılmasıyla figüre dini yasaklar getirilmiştir. Bu sebepten dolayı hayvan motiflerinin kullanımının kısıtlanmasıyla birlikte bitkisel motiflerdeki çeşitlilik artmıştır. Motiflerin çeşitlenmesi ile birlikte dokunan kumaşlardaki desen kompozisyonları da zenginlik kazanmıştır. Bu sayede kumaşlardaki desen ve motifler ön plana çıkmıştır. Bu gelişmeler doğrultusunda Osmanlı kumaşları dokuma sanatında daha da önemli bir konuma ulaşmıştır. Devletin Ehl-i Hiref teşkilatları tarafından tutulan kayıtlarda yer alan ithalat ve ihracatlar bunu desteklemektedir. Bu kumaşlardan olan ustufa kumaşları araştırmanın konusunu oluşturmaktadır. Konu ile ilgili yeterince araştırma olmaması sebebiyle Konya Etnografya Müzesi’nde bulunan dört kumaş örneği incelenmiştir. İnceleme doğrultusunda kumaşların desen programları, motifleri ve kompozisyon özellikleri açıklanmıştır. Kumaşlar üzerinde bulunan motifler ikonografik açıdan ele alınmıştır. Kumaşların katalog analizi yapılmıştır. Örnekler desen özellikleri bakımından araştırmalara konu olmuş ustufa kumaşlar ile karşılaştırılmıştır. Bu doğrultuda ustufa kumaşının genel özellikleri ortaya koyulmuştur.
Keywords : Konya Etnografya Müzesi, Kumaş, Kumaş Dokumacılığı, Ustufa, Osmanlı Dönemi

ORIGINAL ARTICLE URL