EĞİTİM ÖRGÜTLERİNDE PSİKOLOJİK SÖZLEŞME İHLALLERİ VE ÖRGÜTSEL SAPMA DAVRANIŞLARI: KURAMSAL BİR İNCELEME

Authors : Muhammet Furkan Yılmaz, İlyas Balcı

Pages : 79-99

Doi:10.56677/mkuefder.1776299

View : 52 | Download : 79

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Review Paper

Abstract :Bu çalışma, örgütlerdeki psikolojik sözleşme ve sapma kuramını incelemekte, bu iki kavram arasındaki ilişkiyi ve eğitim örgütlerine yansımalarını araştırmaktadır. Psikolojik sözleşme, işgören ve örgüt arasındaki yazılı olmayan karşılıklı beklentileri ve vaatleri kapsar. Bu sözleşmeler işlemsel (ekonomik ve somut takasları içeren) ve ilişkisel (manevi ve kişisel beklentileri vurgulayan) olmak üzere iki ana türde sınıflandırılır. Sözleşmenin ihlal edilmesi, işgörenlerde performans düşüşü, bağlılığın azalması, işe gelmeme, işten ayrılma gibi olumsuz sonuçlara yol açar ve en önemlisi örgütsel sapma davranışlarının ortaya çıkmasına neden olabilir. Örgütsel sapma, örgüt normlarına aykırı bir şekilde, kurallara uymayarak örgütün işleyişine, yapısına, ilişkilerine veya diğer işgörenlere kasıtlı zarar veren davranışları ifade eder. Bu davranışlar örgüte yönelik (iş yavaşlatma, kaynakları hor kullanma vb.) ve bireylerarası (dedikodu yapma, cinsel taciz vb.) olarak ikiye ayrılır. Literatürdeki araştırmalar, psikolojik sözleşme ihlalinin, özellikle de işlemsel ve ilişkisel sözleşme türlerinin ihlalinin, farklı sapma davranışlarına neden olduğunu göstermektedir. Eğitim örgütleri bağlamında, işlemsel sözleşmelerin genellikle yasalarla güvence altına alındığı için ihlalinin diğer örgütlere göre daha az olduğu, ancak yönetici ve öğretmenler arasındaki ilişkisel sözleşme ihlallerinin daha sık görüldüğü belirtilmiştir. Öğretmenlerin sapma davranışları, okul yöneticilerinin sorumluluklarını yerine getirmemesiyle ilişkilendirilebilir ve etik bir örgüt iklimi ile stratejik liderlik, bu tür davranışların azaltılmasında kilit rol oynar. Bu çerçevede, psikolojik sözleşmelerin etkin yönetimi, örgütsel sapmanın önlenmesi ve örgüt verimliliğinin artırılması açısından büyük önem taşımaktadır.
Keywords : Psikolojik Sözleşme, Örgütsel Sapma, Eğitim Örgütleri

ORIGINAL ARTICLE URL