Düzce’de Deprem Sonrası Mekânsal Örgütlenmenin Dinamikleri ve Kırılgan Gruplar

Authors : Emel Coşkun, Eda Beydili Gürbüz, Cihan Ertan

Pages : 818-855

View : 138 | Download : 191

Publication Date : 2025-12-17

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu yazı, 17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 depremlerinden çeyrek yüzyıl sonra Düzce’deki yeniden yapılanma, kentsel örgütlenme ve toplumsal değişim süreçlerini farklı toplumsal aktörlerin perspektifinden incelemektedir. 2023 ve 2024 yaz aylarında yapılan nitel bir araştırmanın ön bulgularına dayanan bu çalışma kapsamında Kalıcı Konutlar’daki Güzelbahçe ve Demetevler mahallerindeki kent sakinleri, Belediye çalışanları, Aile ve Sosyal Hizmetler ile AFAD çalışanları, eski Depremzedeler Derneği üyelerinden oluşan toplam 15 kişi ile yarı-yapılandırılmış soru rehberi aracılığıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca, kent merkezi ile Kalıcı Konutlar bölgesinde gerçekleştirilen enformel sohbetler ve gözlemlerden yararlanılarak hazırlanan notlar kullanılmıştır. Tematik olarak analiz edilen bulgularda deprem sonrası oluşturulan Kalıcı Konutlar’ın (şimdiki adıyla Bahçeşehir) özellikleri, kente geri dönüş ve kentteki konutlaşma politikaları çerçevesinde farklı toplumsal grupların mekânsal ayrışması, ortak tüketim alanlarına erişim, ulaşım ve çevre sorunları ile depreme hazırlık başlıca temalar olarak ortaya çıkmıştır. Bu çalışmanın bulguları, Düzce’de depremden çeyrek yüzyıl sonra kentsel yeniden yapılanmanın çok yavaş olduğuna ve kiracılar, kadınlar, yaşlılar ya da Romanlar gibi kırılgan toplumsal grupların çıkarlarını ihmâl ettiğine işaret etmektedir. Kentteki farklı toplumsal gruplar açısından mekânsal ayrışmanın hızlandığı ve kent yoksullarının deprem açısından güvenli olan Kalıcı Konutlar’da yoğunlaşmasına rağmen; ortak tüketim alanlarına erişimlerinin kısıtlı kaldığı anlaşılmaktadır. Deprem sonrası yeniden yapılanma sürecindeki ekonomik teşvikler ve yanlış politikalar sonucu kentte aşırı sanayileşme, hava kirliliği ve ulaşım diğer önemli sorunlar olarak tespit edilmektedir. Bu çalışmanın bulguları, kentte kırılgan toplumsal grupları hedefleyen depreme hazırlık ve deprem sonrası koruma ve güçlendirmeye dayalı hak temelli politikalar ile bu politikaların yürütülmesinin kısıtlı olduğuna işaret etmektedir. Kentin planlamasında ve yeniden örgütlenmesinde kapitalist sermaye birikim süreci ve yerel politikalar belirleyicidir. Nitekim deprem hazırlık planları doğrultusunda, deprem sırasında ve sonrasında alınan kararlarda yerel sermayedarların ve siyasi iktidarların belirleyici olması ve müdahale alanının kısıtlanması, bu çalışmanın işaret ettiği bir diğer önemli tespittir. Depremzedelerin kendi öz kaynaklarının ve dayanışma ağlarının varlığı, sivil toplumun rolünün geliştirilmesi, psikolojik destekler ve eğitim gibi alanlarda depreme hazırlık çalışmalarının yapılması, toplumsal cinsiyet, sınıf, etnisite, engellilik ve yaş gibi kategorileri kapsayan farklı toplumsal grupların hesaba katılmasıyla afet sonrasındaki sorunlara daha etkili çözüm üretilebilmektedir.
Keywords : Afet Sosyolojisi, Kırılgan Gruplar, 17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 Depremleri, Kentsel Yeniden Yapılanma, Kent Politikaları

ORIGINAL ARTICLE URL