Anayasallık Denetiminde İstisnai Bir Örnek: Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi

Authors : Yavuz Selim Değerli

Pages : 1264-1302

View : 147 | Download : 113

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nde cari olan kuvvetler birliği anlayışı, yasama faaliyetine katılan siyasi aktörler tarafından gerçekleştirilen siyasi denetim dışında bir denetime uzun yıllar geçit vermemişti. Birliği ayağa kaldırmak amacıyla girişilen 1988 Anayasa Reformu, parlamenter demokrasi ve sosyalist bir hukuk devleti inşasını gaye edinmiş; bu gaye anayasanın üstünlüğünün müeyyidesi olacak bir denetim mekanizması kurulmasını elzem kılmıştı. Anayasallık denetimine ilişkin birçok seçeneğin masaya yatırıldığı yoğun tartışmaların neticesinde Anayasal Gözetim Komitesi kurulmuştu. Bir yargı organı olarak nitelendirilemeyecek, ancak saf bir siyasi organ görüntüsünden de oldukça uzak olan Komite, üyelerinin profilleri ve sahip oldukları güvencelerin yanı sıra yargısal olan inceleme usulü ile anayasallık denetiminin istisnai bir örneğini oluşturuyordu. Kural olarak normun uygulamasını askıya alabilen, iptal yetkisi bulunmayan Komitenin temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği yönündeki tespiti normun geçersizliği sonucunu doğuruyordu. Çok zor bir dönemde varlık bulan Komite, kucağında bulduğu süregiden ağır hak ve özgürlük sorunlarına çözüm bulmaya çalışmış; büyük çoğunluğunu re’sen harekete geçerek verdiği bir dizi önemli karara imza atmıştı. Sovyetler Birliğinin dağıldığını kabul ederek kendini fesheden Komite, çok kısa süren ömrünü kuşatan çetin politik koşullara karşın etkili olmaya gayret göstermişti.
Keywords : Anayasallık Denetimi, Anayasal Tarih, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği, Sovyetler Birliği Anayasal Gözetim Komitesi

ORIGINAL ARTICLE URL