ChatGPT’nin toplumsal cinsiyet algısına yönelik söylem analizi

Authors : Nebile Eroğul

Pages : 23-44

Doi:10.30783/nevsosbilen.1742358

View : 272 | Download : 605

Publication Date : 2025-12-07

Article Type : Research Paper

Abstract :Eğitilmiş bir doğal dil işleme modeli olan ChatGPT, erkek egemen tarihin, ideolojinin, söylemin kontrolünde eğitilen bir sistem olarak toplumsal cinsiyet eşitsizliğine yönelik içerikler ortaya koymaktadır. Bu durumdan yola çıkarak araştırmada, ChatGPT’nin toplumsal cinsiyet algısı, cinsiyet ön yargıları üzerinden incelenmektedir. Araştırmada nitel bir yöntem benimsenmiştir. Bu araştırmanın veri analizi sürecinde söylem analizinin üç aşaması olan yorumlama, yapılandırma ve makro yapılandırma aşamaları izlenmiştir. Yorumlama aşamasında toplumsal cinsiyet temsilleri, yapılandırmada söylemlerin ürettiği normlar, makro yapılandırmada ise egemen ideolojilerle ilişkileri ve eşitsizliği pekiştiren yapılar analiz edilmiştir. Araştırmanın bulgularına göre ChatGPT kadınlığı sakinlik, şefkat ve ev içi rollerle; erkekliği ise ciddiyet, karar verme ve otorite ile ilişkilendirmiştir. Annelik şefkat ve özveriyle idealize edilirken, babalık güven ve rehberlik ile tanımlanmıştır. “Güven” kavramının erkeklik söyleminde baskın biçimde yer alması, toplumsal cinsiyet rollerinin dikotomik biçimde yeniden üretildiğini göstermektedir. Bununla birlikte babaların bakım veren yönlerine de yer verilmesi, alternatif erkeklik temsillerine sınırlı da olsa kapı aralamaktadır. Sonuç olarak ChatGPT’nin mevcut toplumsal normlara dayalı veri havuzundan beslendiği ve cinsiyetçi kalıp yargıları yeniden ürettiği ortaya konulmuştur. Bu nedenle sistemin feminist perspektifle yeniden yapılandırılması önerilmektedir.
Keywords : ChatGPT, Yapay Zekâ, Feminist Yapay Zekâ, Dijital Feminizm, Toplumsal Cinsiyet

ORIGINAL ARTICLE URL