XIII-XIV. YÜZYIL TÜRK-İSLÂM DÜNYASINDA YETİMLERE YÖNELİK SOSYAL HİZMETLER

Authors : Yılmaz Çelik

Pages : 623-633

Doi:10.56574/nohusosbil.1815448

View : 89 | Download : 147

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Abbasiler döneminde siyasi ve askeri anlamda aktif rol oynayan Türkler, zamanla güçlü devletler kurarak dünya siyasetinin seyrinde belirleyici bir güce sahip olmuşlardır. Öyle ki, Büyük Selçuklular, sonrasında da Osmanlılar, Sünni İslam dünyasının hamisi durumuna gelmişlerdir. Tam da bu noktada, Türkler’in İslam Medeniyetine katkılarının sadece siyasi ve askeri açıdan olmadığını, sosyal, iktisadi, eğitim-öğretim gibi sosyal hizmet alanlarında da olduğunu belirtmekte fayda vardır. Türkler İslâmiyet’i kabul ettikten sonra, İslâm medeniyetindeki sosyal hizmet uygulamalarının geliştirilmesi ve toplumsal refahın sağlanması konusunda büyük gayret göstermişlerdir. Bunu gerçekleştirmelerinde İslâmiyet’teki sadaka-i câriye düşüncesi etkili olmuştur. Müslüman Türkler, birey ve topluma hizmet amacıyla çok sayıda sosyal hizmet kurumu inşa etmişlerdir. XIII-XIV. yüzyıllarda Karahanlılar, Gazneliler, Selçuklular, Zengîler, Eyyûbîler, Memlükler, sonradan Türkleşen İlhanlılar ve diğer Türk devletleri tarafından birçok medrese, han, kervansaray, şifâhâne, hastahane, Bîmâristan ve buna benzer eserler inşa edilerek sosyal hizmet uygulamaları hayata geçirilmiştir. Yüksek devlet erkanı ve hayırsever zenginler tarafından vakıflar kurularak bu hizmetler gerçekleştirilmiştir. Adı geçen uygulamalar arasında özellikle yetim kalmış çocuklara yönelik olanları dikkat çekmektedir. Yetimlik, insanlık tarihinde, çeşitli nedenlerle, bütün toplumlarda yaşanan bir gerçeklik ve dezavantajlılık halidir. Bu yönüyle sosyal hizmetlerin en önemli hedef kitlesidir. Bu çalışmada, Türkler’in sadece siyasi ve askeri alanda etkin bir role sahip olmadıkları, sosyal hizmet uygulamalarında da aktif rol oynakları, örnekleriyle ortaya konulmuştur. Konunun teorik yönünden çok pratiğe yönelik uygulamalara dikkat çekilmiştir. Aşağıda Müslüman Türkler’in, kurdukları devletler aracılığıyla XIII ve XIV. yüzyıllarda yetimlere yönelik gerçekleştirdikleri sosyal hizmet faaliyetleri ele alınacaktır.
Keywords : Yetim, Türkler, Sosyal Hizmet, Vakıf, Medrese

ORIGINAL ARTICLE URL