Menâr Ekolü Temsilcilerinin Etnisite Bağlamında Ötekileştirici Yorumunun Tefsir Literatüründeki Rivâyetler Ekseninde Tahlili

Authors : Bayram Ayhan
Pages : 680-695
Doi:10.56574/nohusosbil.1833902
View : 76 | Download : 100
Publication Date : 2025-12-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Menar Ekolü temsilcileri Muhammed Abduh (1849-1905) ve Reşîd Rızâ (1865-1935) etnik kimlikleri bağlamında Yahudi asıllı Kâ‘b el-Ahbâr ve Fars asıllı Vehb b. Münebbih’i nesnel olmayan çıkarımlarla tenkit etmiştir. Bu iki isim, Yahudi ve Fars milletinin İslam tarihindeki birçok menfur olayda aktif rol aldığını belirtmiş ve mezkûr iki tabiini isrâiliyât yoluyla İslam’ı tahrif etmeye çalışan kişiler olarak tanımlamıştır. İslam ulemasının saygın isimlerinin söz konusu iki tabiini sika olarak kabul etmesinin doğru olmadığını belirtmiştir. Çalışmamızda Taberî başta olmak üzere rivayet ve dirayet müfessirlerinin ilgili isimlerden alıntıladığı rivayetlere yer verilmiştir. Söz konusu rivayetler incelendiğinde K’ab el-Ahbâr ve Vehb b. Münebbih’in Tevrat ve mitoloji karışımlı bilgileri aktardığı görülmüştür. Abdullah b. Abbas ve Ebu Hureyre başta olmak üzere tefsirde etkinliği olan isimlerin K’ab el-Ahbâr ve Vehb b. Münebbih’ten rivayette bulunduğu tefsir literatürü tahlillerinde tespit edilmiştir. Abdullah b. Abbas’ın itikadi konularda değil, daha çok müteşabihler konusunda bilgi aldığı belirtilmelidir. Reşîd Rızâ Kâ‘b el-Ahbâr ve Vehb b. Münebbih’in etnik aidiyetlerine dair zafiyetlerinin var olduğunu ve bunu da aktardıkları bilgilere yansıttıklarını zımnen ifade etmiştir. Ne var ki tefsir literatüründeki rivayetler incelendiğinde böyle bir durumun varlığı tespit edilmemiştir. Aksine peygamberlerin ismetine mutabık olmayan rivayetlerin bu isimlerden değil, başka kişilerden aktarıldığı görülmüştür. Menar Ekolü’nün Kâ‘b el-Ahbâr ve Vehb b. Münebbih’i tefsire isrâiliyatı sokmakla ithamı makbuldür. Fakat etnik aidiyetleri bağlamındaki eleştirileri ilmî ve nesnel bir yaklaşım değildir. Çalışma, Menar Ekolü’nün söz konusu iddia ve ithamlarını tefsir literatüründe ilgili isimlerden aktarılan rivayetler ekseninde çözümlemeyi amaçlamaktadır. Yöntem olarak betimsel analiz ve doküman içeriği tahlili esas alınmıştır.
Keywords : Tefsir Menar Ekolü, Tâbiîn, Ötekileştirme Tefsir Rivayetleri.

ORIGINAL ARTICLE URL