FOSİL YAKIT TÜKETİMİNİN EKOLOJİK AYAK İZİNE ETKİSİ: SEÇİLİ AB ÜYE ÜLKELERİNE YÖNELİK 1981-2022 DÖNEMİNİ KAPSAYAN BİR UYGULAMA

Authors : Leyla Baştan Töke

Pages : 64-79

Doi:10.52122/nisantasisbd.1811109

View : 57 | Download : 69

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışmada 1981-2022 yılları arasındaki veriler kullanılarak seçili AB üye ülkelerinde gerçekleşen fosil yakıt tüketiminin ekolojik ayak izine olan etkisi araştırılmaktadır. Araştırma kapsamında, 2022 ve 2023 yıllarında en yüksek oranda fosil yakıt tüketimini gerçekleştiren ilk 6 ülkeye (Almanya, Fransa, Hollanda, İspanya, İtalya ve Polonya) ait veriler kullanılmıştır. Ampirik analizde bağımlı değişken ekolojik ayak izi iken; kömür tüketimi, petrol tüketimi ve doğal gaz tüketimi ise bağımsız değişken olarak belirlenmiştir. Çalışmanın veri setine uygun modelin tahmin edilmesi amacıyla öncelikle birim bazında yatay kesit bağımlılık testi uygulanmıştır. Bir sonraki adımda, panel birim kök testlerinden CIPS, Fisher PP ile Fisher ADF testleri uygulanmış ve bu analizler sonucunda serilerin durağanlığının birinci mertebede olduğu belirlenmiştir. Üçüncü aşamada, modelin yatay kesit bağımlılık durumu ve homojenlik yapısı incelenmiştir. Analizler sonucunda modelin yatay kesit bağımlılığına sahip ve heterojen bir yapıda olduğu belirlendiğinden, bu duruma uygun olarak Westerlund eş bütünleşme testi uygulanmıştır. Test sonuçları değişkenler arasındaki ilişkinin uzun dönemli olduğunu göstermiştir. Son aşamada ise nihai model, DOLSMG Tahmincisi yöntemi ile tahmin edilmiştir. Ampirik sonuçlar ekolojik ayak izine petrol ve doğal gazın aynı oranda etki ettiğini; kömürün etkisinin ise daha düşük oranda olduğunu göstermiştir.
Keywords : Ekolojik ayak izi, çevresel sürdürülebilirlik, fosil yakıt tüketimi, panel veri analizi.

ORIGINAL ARTICLE URL