Sovyet döneminde teritoryal tarih yazıcılığı: Kırgısiztan örneği

Authors : Umsunai Omurbekova

Pages : 13-26

View : 50 | Download : 94

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Sovyetler Birliği’nin Türkistan’daki ulus inşa süreci, yalnızca idari sınırların yeniden çizilmesiyle sınırlı kalmamış, aynı zamanda bölge halklarının kimlik inşasında derin kırılmalar yaratmıştır. Bu bağlamda, Sovyet teritoryal tarih yazımı, özellikle Türkistan halklarının ortak tarihsel hafızasının parçalanmasına hizmet eden araçsal bir işlev üstlenmiştir. Kırgızistan örneği, bu sürecin en belirgin biçimde gözlemlenebildiği alanlardan biridir. Sovyet yönetimi, etnik farklılıkları yapay biçimde belirginleştirerek, dil, kültür ve tarih alanlarında homojenleştirici ancak birbirinden kopuk yapılar oluşturmuştur. Marksist-Leninist ideolojinin merkezde olduğu bu tarih yazımı, Kırgız ulusal kimliğini inşa ederken bir yandan da geçmişe yönelik seçici bir tarihsel kurgu geliştirmiştir. Bu kurgunun amacı, Sovyetlerce tanımlanan “ulus” kavramına uygun, merkezi otoriteye bağlı ama birbirinden ayrışmış toplumlar yaratmaktı. Bu nedenle, Kırgızistan’daki tarih yazımı yerel halkın tarihsel gerçekliğinden çok, Sovyetlerin ideolojik ihtiyaçlarına göre şekillendirilmiş; bölgesel aidiyetleri güçlendirirken pan-Türk birliğini zayıflatmayı hedeflemiştir. Bu çalışmada, söz konusu tarih yazımının hem söylemsel hem de yapısal unsurları incelenerek, Sovyet coğrafyasındaki kültürel mühendislik faaliyetlerinin izleri sürülecektir. Makalede teritoryal tarih yazımına odaklanılarak, bugünkü Türkistan halklarının nasıl parçalandığını ve ötekileştirildiği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu tarih yazımının sadece bir toprak ayrımı olarak değil, aynı zamanda dil, kültür, tarih ve zihin farklılıklarını da oluşturan suni devletçiklerin ortaya çıkışına önemli destek sağlayan ideolojik tarih yazımı olarak nasıl ortaya çıktığı incelenmiştir. Kırgızistan örneğinde ele alınan bu çalışmada, Sovyetlerin Türkistan topraklarını bölme çabaları, kültürel, dilsel, tarihsel ve düşünce tarzlarının farklılaşmasına yol açan, Sovyet insanı yaratma çabası için hizmet eden bölgelerin tarihi incelenmiştir.
Keywords : Tarih yazımı, sınır, ötekileşme, Kırgızistan, SSCB

ORIGINAL ARTICLE URL