Türkçe yemin ifadelerine toplumdilbilimsel bir bakış: Cinsiyet, yaş, sosyal sınıf ve etnik grup

Authors : Kadri Nazlı

Pages : 87-112

View : 73 | Download : 166

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Toplumdilbilim, dilsel biçimlerin toplumsal yapı, kimlik ve güç ilişkileriyle nasıl iç içe geçtiğini inceleyen bir alandır. Günlük konuşmada kullanılan söz öbekleri, hitaplar, küfürler ve yeminler, konuşurların hem kendilerini konumlandırma biçimlerini hem de muhataplarına yönelik tutumlarını görünür kılar. Bu nedenle yemin ifadeleri, Türkçede dil ile toplum arasındaki dinamik ilişkinin izlerini sürmek için elverişli bir veri alanı sunar. Bu çalışma, Türkçe yemin ifadelerini genç yetişkin konuşurların gündelik konuşmalarında toplumdilbilimsel bir bakış açısıyla incelemektedir. Araştırmanın amacı, yemin ifadelerinin biçimsel çeşitliliğini ve kullanım sıklıklarını cinsiyet, sosyal sınıf, etnik grup ve yaş gibi toplumdilbilimsel değişkenler açısından karşılaştırmalı olarak ortaya koymaktır. Veriler, Dicle Üniversitesinin Tıp, İlahiyat ve Mühendislik fakültelerinde öğrenim gören 154 birinci sınıf öğrencisine uygulanan anketten elde edilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleriyle ilişkilendirilen yemin örnekleri, SPSS 19 programı kullanılarak frekans ve yüzde analizleriyle çözümlenmiştir. Bulgular, Türkçe yemin repertuvarının ağırlıklı olarak Allah, peygamber ve Kur’an gibi dinî öğelere dayandığını; aile, namus, yiyecek, beden uzuvları ve yerel dillere (Kürtçe, Zazaca, Arapça) gönderme yapan yeminlerin ise tamamlayıcı kategoriler oluşturduğunu göstermektedir. Cinsiyet, sosyal sınıf, etnik grup ve yaş değişkenleri bakımından anlamlı farklılıklar elde edilmiştir. Erkek katılımcıların daha yoğun ve çeşitli yemin biçimlerine başvurdukları; üst gelir gruplarının ölçünlü dile yakın, daha resmî kalıpları tercih ettikleri; yerel dillere dayalı yeminlerin ise özellikle Kürtçe ve Zazaca anadilli katılımcılarda yoğunlaştığı saptanmıştır. Yemin etme nedenleri arasında en yüksek oranla inandırmak ve sözün doğruluğunu ispat etmek öne çıkmaktadır. Bunu gündelik söylemde yerleşmiş bir alışkanlık olarak kullanma ve kendini savunma işlevleri izlemektedir.
Keywords : Toplumdilbilim, yemin, türkçe, cinsiyet, yaş, sosyal sınıf, etnik grup

ORIGINAL ARTICLE URL