Mekân söylemi: Politik pedagojide coğrafi anlamlar

Authors : Serkan Kırkeser, Servet Karabağ

Pages : 189-211

View : 57 | Download : 37

Publication Date : 2025-06-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Cumhuriyet Dönemi’nde (1923-1950) okutulan coğrafya ders kitapları aracılığıyla Türk kimliğinin belli mekânlarla kurulan ilişkisini ele almaktadır. Vatan, ana vatan/ ana yurt ve yurt kavramları ekseninde ele alınan söz konusu bu ilişkinin analiz edilmesiyle bir mekâna ve kimliğe aidiyet oluşturan söylemlerin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra mekân ve toplumun birbirini karşılıklı olarak inşa ettiğini savunan çalışmalara da katkı sağlanması hedeflenmiştir. Çalışmada ders kitaplarında sunulan bilgiler mutlak, göreli ve ilişkisel mekâna göre ele alınmıştır. Nitel içerik analizi yönteminin kullanıldığı bu çalışmanın bulgularına göre mekân türlerinin tamamında Türk kimliği hakkında bilgiler verildiği görülmüştür. Ders kitaplarında Anadolu, Türkistan, Orta Asya gibi yerler Türk kimliğiyle özdeşleştirilmiştir. Özellikle Anadolu’nun doğal ve beşeri özellikleri bakımından yeryüzünde benzersiz olduğu sıklıkla vurgulanarak mekân ve toplumun idealize edildiğine ulaşılmıştır. Ders kitaplarında determinist söylemlere sıklıkla yer verilmiş ve buna göre Türklerin cesur, savaşçı ve vatansever olmaları yaşadıkları yerlerin coğrafi şartlarıyla açıklanmıştır. Ders kitaplarından elde edilen bir diğer bulgu ise doğal unsurların bir sermaye olarak sunulduğudur. Doğal unsurların metalaştırıldığı bu söylemlere göre insan doğa üzerinde tahakküm kurması gereken bir öznedir. Bu pragmatist söyleme göre hayvanlar da doğa üzerine ortaya koyulan biyopolitik söylemlerin bir öznesi olmuştur. Bu anlamda ders kitaplarında yer alan bilgilerin milliyetçi, determinist, pragmatist ve romantik söylemlerle pekiştirildiği tespit edilmiştir.
Keywords : Coğrafya, Ders kitabı, kimlik, mekân, özne, vatan

ORIGINAL ARTICLE URL