Dil Yapılarının Sezdirilmesi Bağlamında Bağdaşıklık: Metindilbilimsel Bir Çözümleme

Authors : Türkan Yıldırım
Pages : 564-583
Doi:10.17556/erziefd.1727613
View : 233 | Download : 326
Publication Date : 2025-12-23
Article Type : Research Paper
Abstract :Metindilbilim, metinlerin bütünlüğünü ve tutarlılığını sağlayan bağlantıları inceleyen; bağdaşıklık ve tutarlılık ölçütleri üzerinden metin olma koşullarını belirleyen cümle üstü bir dilbilim alanıdır. Bu çalışma, 2024 Türkçe Öğretim Programı’nın merkezinde yer alan dil yapılarının sezdirilmesi anlayışı doğrultusunda, 7. sınıf Türkçe (L2) ders kitabındaki okuma metinlerinde bağdaşıklığın nasıl kurulduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Programın sezdirme yaklaşımı, dil bilgisinin doğrudan öğretiminden ziyade metinler aracılığıyla işlevsel olarak fark ettirilmesini öngörmektedir. Bu nedenle ders kitabındaki bağdaşıklık unsurlarının dağılımını belirlemek, programın uygulamadaki yansımasını değerlendirmek açısından önem taşımaktadır. Araştırma nitel desende yürütülmüş; 2024–2025 eğitim öğretim yılında kullanılmak üzere hazırlanan ders kitabındaki 32 okuma metni doküman analiziyle incelenmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen “Metin Değerlendirme Formu” aracılığıyla toplanmış ve gönderim, değiştirim, eksiltili anlatım, kelime bağdaşıklığı ve bağlayıcı ögeler bakımından çözümlenmiştir. Bulgular, metinlerde toplam 5.020 bağdaşıklık unsurunun yer aldığını göstermektedir. En sık kullanılan unsurun kelime bağdaşıklığı, en az kullanılanın ise eksiltili anlatım olduğu belirlenmiştir. Çalışmanın alana özgün katkısı, literatürde genellikle yalnızca örnek metinlere odaklanan araştırmalardan farklı olarak, ders kitabındaki tüm metinlerin bütüncül olarak incelenmesi ve elde edilen bağdaşıklık örüntülerinin dil yapılarının sezdirilmesi yaklaşımıyla doğrudan ilişkilendirilmesidir. Böylece çalışma hem metindilbilimsel çözümleme alanına hem de yeni öğretim programının metin temelli yapısının değerlendirilmesine yönelik somut veriler sunmaktadır.
Keywords : dilbilim, metindilbilim, metinsellik ölçütleri, bağdaşıklık, Türkçe

ORIGINAL ARTICLE URL