OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU (OSB) OLAN BİREYLERİN SOSYAL İLETİŞİM BECERİLERİNİN DESTEKLENMESİNDE KENDİNİ YÖNETMENİN KULLANIMI: KAPSAMLI BETİMSEL ANALİZ

Authors : Esra Seçgin, Çığıl Aykut

Pages : 138-165

Doi:10.69485/tseji.1782572

View : 109 | Download : 212

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Review Paper

Abstract :Sosyal iletişim becerileri, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan bireylerin en fazla desteğe gereksinim duydukları temel alanlardan biridir. Bu becerilerin desteklenmesine yönelik olarak farklı uygulamalardan yararlanılmakta, bunlardan biri de kanıt temelli bir yaklaşım olan kendini yönetme yöntemidir. Kendini yönetme, bireylerin kendi davranışlarını izleyerek farkındalık kazanmalarını ve bu davranışların uygunluğunu değerlendirmelerini amaçlayan bir müdahaledir. Bireyler, bu müdahale aracılığıyla davranışlarını gözlemlemeyi, uygun olanları pekiştirmeyi ve böylece bağımsız şekilde davranışlarını düzenlemeyi öğrenirler. Bu yönüyle kendini yönetme, bireylerin bir başkasına bağımlı olmadan kendi davranışlarını kontrol etmelerini destekler ve bağımsızlık kazanmalarına katkı sağlar. Ayrıca, bireylerin kendi tepkilerini fark etmelerini teşvik eden bu müdahale, sosyal iletişim becerilerinin geliştirilmesinde motivasyonel ve etkili bir yöntem olarak görülmektedir. Bu araştırmanın amacı, OSB olan bireylerin sosyal iletişim becerilerinin desteklenmesinde kendini yönetme uygulamasının kullanıldığı çalışmaları incelemek ve elde edilen verileri betimsel olarak analiz etmektir. Bu doğrultuda, belirlenen veri tabanlarında ilgili anahtar kelimeler kullanılarak kapsamlı bir tarama yapılmış; dahil edilme ve hariç tutulma kriterleri doğrultusunda 22 araştırma inceleme kapsamına alınmıştır. Bu araştırmalar, katılımcı özellikleri, bağımlı ve bağımsız değişkenler, araştırma desenleri, genel sonuçlar ve etkililik gibi 11 farklı kategori altında analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, kendini yönetme müdahalesinin OSB olan bireylerin sosyal iletişim becerilerini geliştirmede etkili olduğunu ve bu etkinin kalıcılık ile genelleme aşamalarında da sürdüğünü göstermektedir. Sonuç olarak, bulgular literatür ışığında tartışılmış ve araştırmacılar ile uygulayıcılara yönelik öneriler sunulmuştur.
Keywords : sosyal iletişim, kendini yönetme, otizm spektrum bozukluğu, betimsel analiz

ORIGINAL ARTICLE URL