Sesli Betimlemeden Keyif Almaya Dair Bir Alımlama Çalışması: Aktör-Ağ Teorisinden Bir Bakış

Authors : Pelin Korkmaz, Elif Ersözlü

Pages : 105-136

Doi:10.37599/ceviri.1793647

View : 145 | Download : 133

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Sesli betimleme, temelde kör/görme engelli bireyler için medya erişilebilirliği sağlayan ve dilsel, düzgüsel, zamansal kısıtlılıklara sahip bir görsel-işitsel çeviri modudur. Bu alımlama çalışması, kör/görme engelli Türk son kullanıcıların sesli betimlemeli dizi/filmlerden keyif almalarında etkili olan (f)aktörleri saptamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, sesli betimleme Aktör-Ağ Teorisi (AAT) çerçevesinde bir ağ olarak konumlandırılmıştır. Bu ağda yer alan canlı ve cansız aktörlerin birbirleriyle ilişkileri ile bu ilişkilerin son kullanıcıların dizi/film seyir zevkine olan etkisi nicel ve nitel yöntemlerle incelenmiştir. Bu kapsamda, “Türkiye’de sesli betimleme ağında hangi aktörler vardır ve bu aktörler birbirleriyle nasıl ilişki kurar?” ve “Türk son kullanıcılar sesli betimlemeden nasıl ve neden keyif almaktadır?” sorularına yanıt aranmıştır. Karma yöntemli çalışmanın ilk aşamasında, çevrimiçi anket aracılığıyla 72 kör/görme engelli yetişkin katılımcıdan sesli betimleme deneyimleri ve medya kullanım alışkanlıklarına ilişkin nicel veriler toplanmıştır. İkinci aşamasında ise 6 katılımcı ile çevrimiçi odak grup görüşmesi gerçekleştirilmiş, bu görüşmede sesli betimlemenin kullanımı ve seyir zevkine dair nitel veriler toplanmıştır. Elde edilen veriler, betimsel istatistikler ve tematik analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Bulgular, Türkiye’de sesli betimleme ağının son kullanıcılar, SEBEDER (Sesli Betimleme Derneği), RTÜK (Radyo ve Televizyon Üst Kurulu), medya hizmeti sağlayıcıları ve ses gibi insan ve insan olmayan farklı aktörlerden oluştuğunu ve sesli betimlemeden keyif alınabilmesi için bu aktörlerin sürekli müzakereler ile bir araya gelmeleri gerektiğini göstermiştir. Sesli betimlemenin, başta izlenilen dizi/filmin anlaşılmasını, dizi/filme odaklanılmasını ve sosyalleşebilmeyi sağlamasından dolayı keyifli olduğu anlaşılmıştır. Bununla birlikte, yasal düzenlemelere rağmen sesli betimlemenin erişilebilirliği ve sürekliliğinin sınırlı olması, son kullanıcıların sesli betimlemeden aldıkları keyfi sekteye uğratmaktadır. “Biz olmadan, bizim için asla!” prensibinden hareketle, Türk son kullanıcılar sesli betimleme ağındaki birincil zorunlu geçiş noktaları olarak konumlanmaktadır.
Keywords : sesli betimleme, medya erişilebilirliği, aktör-ağ teorisi, alımlama çalışması

ORIGINAL ARTICLE URL