Gıda Endüstrisinde Küresel Plastik Kirliliği: Mikro-Nanoplastikler ve Çevresel Etkileri

Authors : Müge Uyarcan, Sude Cansın Güngör

Pages : 70-77

Doi:10.47027/duvetfd.1500998

View : 43 | Download : 14

Publication Date : 2024-12-17

Article Type : Review Paper

Abstract :Son yıllarda gıda ambalajlamada petrol bazlı plastik kullanımının ham madde kaynağının bulunabilirliği, düşük maliyet, iyi yalıtım, zayıf elektrik/ısı iletkenlik ve korozyon direnci, hafiflik, yüksek mukavemet ve çok yönlü üretilebilirlik gibi çeşitli faktörler nedeniyle arttığı görülmektedir. 2022 yılında toplam plastik üretimi 400.3 milyon metrik ton olarak gerçekleşirken, plastik atık üretimi 300 milyon metrik ton seviyesine ulaşmıştır ve plastik atıkların sadece %14\\\'ünün geri dönüştürüldüğü rapor edilmiştir. Bu üretim verilerinin arasında gıda ambalajları fosil yakıtlardan elde edilen plastiklerin %50\\\'sini oluşturmaktadır. Plastik ambalajlar gıda endüstrisinde uzun süredir kullanılmasına rağmen kararlılıkları, dayanıklılıkları ve biyobozunur olmamaları sebebiyle çevreye zarar vermektedir. Plastik üretiminde genellikle ham madde olarak ham petrol, gaz ve kömür gibi fosil yakıtlar kullanılmaktadır. Fosil yakıtlar, çevre kirliliği ve toksik sera gazlarının (metan ve etilen) başlıca kaynaklarıdır. Günümüzde plastik üretiminden kaynaklanan bu yakıtların dünya genelinde yüksek bir oranda tüketilmesi, ciddi olumsuz sonuçlar doğurmaktadır. İklim ve mevsim düzenindeki değişiklikler, buzulların geri çekilmesi ve yükselen deniz seviyeleri dahil olmak üzere olumsuz sonuçlar meydana getirmektedir. Ayrıca parçalara ayrıldıklarında mikroplastiklere ve nanoplastiklere dönüşmekte, bunlar da nihayetinde besin zincirine girerek, insanlar ve çevredeki diğer canlılar için sağlık sorunları oluşturmaktadır. Mikroplastikler ve nanoplastikler, plastik kaynaklı kirleticiler arasında son yıllarda en fazla dikkati çeken konu olmuştur. Mikro ve nanoplastik formlarındaki plastikler, boyutlarının çok küçük olması (mikroplastik (<5 mm) ve nanoplastik (<1 μm) nedeniyle insan vücuduna hava yoluyla ve besin zinciri gibi çeşitli yollarla kolayca girerek insan sağlığını tehdit etmektedir. Özellikle son yıllarda yapılan çalışmalar plastiklerin ‘yararlı’ kullanımından küresel sorunlara sebebiyet veren ‘atıklara’ dönüşümüne dikkat çekmekte ve plastik bazlı malzemelerin insan ve çevre sağlığı üzerindeki potansiyel zararlı etkilerini azaltmaya odaklanmıştır. Bu derlemede gıda ambalajlamada petrol bazlı plastiklerin ekolojik döngüsü, mikro-nanoplastik atıkların deniz, kara ve doğa ekosistemine ve küresel iklim değişiklerine etkisi irdelenecektir.
Keywords : Gıda ambalajlama, mikroplastikler, nanoplastikler, plastik kirliliği

ORIGINAL ARTICLE URL