Yapay Zekâ (ChatGPT) Sözlük İncelemesi Yapabilir mi? TDK Ortaokul Sözlüğü Örneği

Authors : Bahadır Gülden, Kadir Kaplan

Pages : 211-246

View : 116 | Download : 449

Publication Date : 2025-11-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu araştırmada yapay zekânın (ChatGPT) alan yazından hareketle sözlük inceleme ölçütleri derlemede ve ölçütlerden hareketle okul sözlüğü olarak hazırlanan Ortaokul Sözlüğü’nü biçim ve içerik açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada ilk aşamada içerik analizi, ikinci aşamada ise betimsel analiz yöntemiyle bulgulara erişilmiştir. Yapay zekânın (YZ) eğitilmesi için araştırmacılar tarafından okul sözlükleri, 11-15 yaş arası bireylerin gelişim özellikleri kapsamında alan yazını taraması yapılarak kaynaklar belirlenmiştir. YZ, konu, araştırma kapsamı ve hedef kitle doğrultusunda bilgilendirilerek derlenen kaynaklardan okul sözlüklerini incelemeye yönelik ölçüt havuzu oluşturmuştur. Derlenen ölçütler, uzman görüşü doğrultusunda inceleme nesnesine göre sadeleştirilerek biçim ve içerik olmak üzere iki ayrı ölçüt listesi oluşturulmuştur. YZ bu doğrultuda “Ortaokul Sözlüğü”nü incelemiş, tespitleri araştırmacılar tarafından kontrol edilerek doğru, kısmen doğru ve yanlış tespitleri belirlenmiştir. Böylelikle hem YZ’nin inceleme ölçütü oluşturma hem bu ölçütlere göre doküman inceleyebilme hem de inceleme nesnesinin niteliklerine göre bulgular elde edilmiştir. Bulgulara göre YZ, konu, amaç ve hedef kitle doğrultusunda okul sözlüğü incelemesi için alan yazını başarılı bir şekilde tarayarak biçim ve içerik ölçütleri derleyebilmiştir. Bu ölçütleri sözlük üzerinde değerlendirme bakımından ise YZ, biçim ve içerik açısından birkaç ölçüt dışında geçerli, doğru tespitler yapıp bunları alan yazındaki kaynaklardan hareketle açıklayabilmiştir. YZ, sadece içerik incelemesinde telaffuz, örnek cümle bilgisi gibi detayları ilk etapta tespit etmekte sorun yaşamıştır. İnceleme nesnesi ile ilgili olarak elde edilen bulgulardan hareketle sözlüğün hedef kitlenin ilgi, ihtiyaç, gelişim özellikleri göz önünde bulundurularak hazırlandığı; yalnızca ağırlık, sayfa yapısı, görselleştirme oranı bakımından hedef kitlenin gelişim özelliklerine kısmi uygunluk sağladığı; bunun da sözlüğün sahip olduğu madde başı miktarının çok zengin olmasından kaynaklanan bir durum olduğu tespit edilmiştir.
Keywords : Yapay zekâ, ChatGPT, Ölçüt derleme, Sözlük inceleme, Okul sözlüğü

ORIGINAL ARTICLE URL