Diyadik Veri Analizi: Teori ve Türkiye’de Diyadik Veri Analizi Kullanılarak Yapılan Tezlerin İncelemesi

Authors : Selda Örs Özdil, Cansu Ayan
Pages : 261-300
Doi:10.7822/omuefd.1602740
View : 32 | Download : 18
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Sosyal bilimler özellikle davranış bilimleri ile ilgili bilim alanlarında ele alınan konuların çoğu, bireyler arasındaki ilişkileri ve bu ilişkilerin karmaşık yapısını anlayabilmek üzerinedir. Bu çalışma alanlarında araştırmaya konu olan değişkenlerin çoğu bireyler arasıdır. Yani tek bir kişiyle ilgili olmaktan çok, sosyal bir bağlama dahil olan ikili ilişkilere ya da grup dinamiklerine atıfta bulunmaktadır. Aralarında belirli bir bağlantı, ilişki ya da etkileşim olabileceği düşünülen iki ya da daha çok kişilik grup üyelerinden elde edilen veri yapısı diyadik veri olarak nitelenmektedir. Bu noktada birbirinden bağımsız olmayan bireylerden elde edilen verilerin analizinde gözlemlerin bağımsızlığı varsayımına dayalı olmayan analiz yöntemlerinin kullanılması ve bu yöntemlerin doğru uygulanması önem kazanmaktadır. Bu çalışma kapsamında diyadik veri analizinin teorik temelleri ele alınmış ve Türkiye’deki Ulusal Tez Merkezinde yayımlanan aktör-partner karşılıklı bağımlılık modeli kullanılarak yürütülen tezlerin belirlenen değişkenlere göre incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma kapsamına alınan 55 lisansüstü tez hazırlanan tez inceleme formuna göre kodlanmış ve doküman analizi yapılmıştır. Aktör-partner karşılıklı bağımlılık modeli kullanan tezlerdeki artışın ulusal alanyazında 2019 yılından sonra gerçekleştiği, yoğun olarak psikoloji ve rehberlik ve psikolojik danışmanlık anabilim dallarında çalışıldığı, diyaların büyük çoğunluğunun ise romantik ilişki içindeki çiftlerden oluştuğu belirlenmiştir. Genel olarak tezlerin hedef kitlesi romantik ilişki içerisindeki çiftler olduğundan dolayı tezlerin odak (bağımlı) değişkeninin evlilik doyumu, ilişki kalitesi gibi değişkenler olduğu görülmüştür. Ayrıca tezler standart diyadik düzen modeli temel alınarak yürütülmüş, verilerin analizinde yapısal eşitlik modelinin test edildiği analiz programları kullanılmıştır.
Keywords : Diyadik veri, Aktör-partner karşılıklı bağımlılık modeli, APIM, doküman inceleme

ORIGINAL ARTICLE URL