Makrîzî’nin Yönetimin Türk Memlüklerinden Çerkez Memlüklerine Geçiş Anlatısı: İnancın Gölgesinde Tarih

Authors :

Pages : 429-441

Doi:10.48120/oad.1618837

View : 74 | Download : 39

Publication Date : 2025-06-26

Article Type : Other Papers

Abstract :Bu makale, Memlük tarih yazımının önde gelen isimlerinden Makrîzî’nin, Memlük Devleti’nde yönetimin Çerkez Memlüklerine geçiş sürecine dair anlatısını ele almaktadır. Çalışmada, Makrîzî’nin Memlükler Dönemi tarihçileri arasındaki ayırt edici özelliği olan eleştirel üslubu ve bu üslubun tarihsel olayların aktarımında nasıl bir rol oynadığı incelenmiştir. Makrîzî’nin özellikle toplumsal bozulma ve kötü yönetimle ilgili açık sözlü ve yer yer sert eleştirileri, tarihçilik anlayışının önemli bir parçasıdır. Bu bağlamda, Makrîzî, dönemindeki sultanlar ve önde gelen devlet adamlarına yönelik doğrudan tenkitlerde de bulunabilen bir tarihçidir. Makale, özellikle Çerkez Memlükleri döneminin ilk sultanı Melikü’z-Zâhir Berkuk’un iktidara geliş sürecinde yaşanan siyasi çekişmelerin Makrîzî’nin tarih anlatısında nasıl yer bulduğunu tartışmaktadır. Berkuk’un, sultan olmadan önce Memlük yönetimi içinde önemli görevlerde bulunduğu, ayrıca sultanlık hedefi doğrultusunda aktif bir strateji izlediği bilinmektedir. Bu bağlamda, Berkuk’un Çerkez kökenli bir emir olarak, Türk kökenli memlükleri sistemli biçimde tasfiye ettiği ve böylece bir “Çerkez Devleti” kurma hedefi taşıdığı yönündeki iddialar, Makrîzî’nin ve diğer tarihçilerin nakilleri ışığında değerlendirilmiştir. Bu noktada, Memlükler döneminde yaşanan yönetimsel dönüşümün temel dinamiğinin etnik kimlik olup olmadığı sorusu tartışılmıştır. Bununla birlikte, Makrîzî’nin anlatısına damgasını vuran sert ve didaktik üslubun arka planı da makalede çözümlenmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda, İslam siyaset düşüncesinde ulemaya verilen konum ve ulemanın yöneticilere karşı sahip olduğu eleştirel misyon, Makrîzî’nin tarihçilik tarzı ile ilişkilendirilmiştir. Ayrıca, Orta Çağ İslam tarihçiliğinde tarihe yüklenen ahlaki ve öğretici rolün, Makrîzî’nin tarih yazımı üzerindeki etkisi de göz önüne alınmıştır. Bu çerçevede, Makrîzî’nin tarih anlayışı, dönemin siyasi ve toplumsal bağlamında çok katmanlı bir şekilde yorumlanmış ve onun tarihçiliğindeki eleştirel perspektifin arka planı aydınlatılmıştır.
Keywords : Memlükler, Çerkez Memlükleri, Berkuk, Makrîzî

ORIGINAL ARTICLE URL