Karmatîlerin Irak’taki Faaliyetleri ve Etkileri

Authors : Şeyza Çokşen

Pages : 502-520

Doi:10.48120/oad.1625930

View : 313 | Download : 281

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Orta Çağ İslam dünyasını etkileyen sosyo-dinî bir grup olan Karmatîlerin Irak’taki faaliyetleri hakkında bilgi vermektedir. Çalışmada Karmatîlerin kimlerden oluştuğu, hangi amaca hizmet ettikleri, kurucusu Hamdân Karmat’ın kim olduğu ve neden Irak bölgesinin seçildiği gibi sorulara cevap aranmaktadır. Ayrıca İslam dünyasını siyasi, sosyal ve ekonomik yönden nasıl etkiledikleri, bu tarz hareketlerin propaganda faaliyetlerinin neler olduğu gibi sorulara cevap bulmak amaçlanmaktadır. Çalışmada, Karmatîlerin dönemin İslam dünyasını iki kutuplu bir yapıya dönüştürdüğü ve Sünnî akideye zarar veren oluşumlara öğreti ve metot bakımından kaynaklık ettiği sonucuna varılmaktadır. Karmatîler, III./IX. yüzyılın ikinci yarısından IV./X. yüzyılın sonlarına kadar varlığını sürdürmüş Bâtıni bir gruptur. Altıncı İmâm Ca’fer es-Sadık’ın ölümünün ardından yaşanan kargaşa fırkanın ortaya çıkmasına sebebiyet vermiştir. Karmatîler, Irak, Kûfe’de ortaya çıkmış daha sonra Suriye, Yemen, Hindistan ve Bahreyn’e kadar yayılmışlardır. Yaklaşık olarak iki yüz yıl boyunca tarih sahnesinde kalan Karmatîler, dönemin Sünnî temsilcisi olan Abbasî Devleti’ni tehdit eder hale gelmiştir. Bunlardan Bahreyn Karmatîleri siyâsi bir kimlik kazanarak devlet haline gelmiştir. Irak Karmatîleri özellikle Kûfe’de yoğunlaşmış ve Abbasîler’e karşı silahlı isyanlara girişmişlerdir. Karmatî hareketi, toplumun memnuniyetsiz kesimine hitap ederek zamanla bir protesto hareketine dönüşmüştür. Şii tabandan beslenen bu hareketin kaynağı, sosyal ve iktisadî gelişmelerin getirdiği eşitsizlikler, insan kaynağı ise Bedevî Araplar ve diğer unsurlardan meydana gelmektedir.
Keywords : Bâtınîlik, İsmâilîlik, Seb’iyye, Karmatîler, Abbâsîler.

ORIGINAL ARTICLE URL